Het antwoord is dat generatieve AI de productie van nieuwe boeken sterk versnelt, waardoor het aanbod van titels toeneemt en de helft van nieuwe Amerikaanse boeken inmiddels AI-gegenereerde elementen bevat. Voor Nederlandse auteurs, uitgevers en boekhandels betekent dit een verschuiving waarin de productiekant verandert, maar het papieren boek dominant blijft. De uitdaging is om je te onderscheiden in een groeiende markt en heldere afspraken te maken over intellectueel eigendom.

Wat er aan de hand is

Uit een marktstudie van ABN blijkt dat generatieve AI de productie van nieuwe titels versnelt. Auteurs en uitgevers zetten de technologie in voor onderzoek, redactie, vertaling en het genereren van complete teksten. Onderzoekers van Cornell University en de University of Minnesota schatten dat inmiddels meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels AI-gegenereerde elementen bevat.

Deze ontwikkeling roept juridische vragen op. Generatieve AI-modellen worden getraind met bestaande teksten waarop auteursrecht rust. Wereldwijd lopen discussies over toestemming en financiële compensatie. Nederlandse uitgevers sloten in juni 2026 een ‘boekenpact’ om ongeoorloofd gebruik van intellectueel eigendom tegen te gaan en voorwaarden te scheppen voor betaald gebruik.

Wat dit betekent

Voor uitgevers is AI zowel een kans als een risico. De technologie helpt bij het ontwikkelen en distribueren van teksten, maar zet ook de waarde van intellectueel eigendom onder druk. De productiekant van boeken verandert sterk, maar de consumptiekant blijft vooralsnog grotendeels hetzelfde: het papieren boek is nog altijd dominant.

Toch kan AI ook aan de consumptiekant een kentering inluiden. AI maakt de dialoog met een bron op schaal mogelijk. Zo kan iedereen toegang krijgen tot een persoonlijke AI-tutor op basis van het werk van Plato. Voor ongeveer 700.000 mensen in Nederland met dyslexie zijn de mogelijkheden van AI als hulpmiddel veelbelovend. Ook het maken van samenvattingen of het opfrissen van vergeten passages wordt gemakkelijker. Gepersonaliseerde, interactieve leeservaringen met audio, beeld of video behoren tot de mogelijkheden.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een boekhandel runt, kun je overwegen om een schap of onlinecategorie te creëren voor AI-ondersteunde titels. Transparantie over de rol van AI kan een onderscheidend kenmerk worden. Je zou klanten kunnen informeren over welke boeken volledig door mensen zijn geschreven en welke met AI-assistentie tot stand kwamen. Een mogelijkheid is om een keurmerk of label te introduceren dat duidelijk maakt hoe een boek is gemaakt.

Als je een uitgever bent, is het verstandig om het boekenpact van juni 2026 goed te bestuderen en je eigen beleid rond AI-gebruik vast te leggen. Overweeg om heldere richtlijnen op te stellen voor auteurs die AI inzetten bij onderzoek, redactie of vertaling. Je zou kunnen bepalen in welke mate AI-gegenereerde tekst acceptabel is en hoe je dit communiceert naar lezers. Een optie is om contracten aan te passen zodat duidelijk is wie eigenaar is van AI-ondersteunde content.

Als je zelf auteur bent, kun je AI inzetten voor onderzoek en redactie om je productieproces te versnellen. Een mogelijkheid is om AI te gebruiken voor het genereren van eerste concepten die je vervolgens grondig herschrijft. Overweeg om transparant te zijn over je werkwijze, zodat lezers weten wat ze kunnen verwachten. Je zou kunnen experimenteren met interactieve formats, zoals een AI-tutor bij een boek, om je werk toegankelijker te maken voor bijvoorbeeld mensen met dyslexie.

Als je in het onderwijs of de educatieve uitgeverij werkt, biedt AI de kans om gepersonaliseerde leeservaringen te ontwikkelen. Je zou kunnen investeren in AI-toepassingen die samenvattingen genereren of passages uitleggen op maat van de lezer. Een optie is om samen te werken met techbedrijven om AI-tutoren te bouwen op basis van bestaande literatuur, zoals het voorbeeld van Plato laat zien. Overweeg om te onderzoeken hoe je deze technologie kunt inzetten voor de 700.000 Nederlanders met dyslexie.

De praktische toepassing hangt af van jouw situatie, maar de kern is duidelijk: AI verandert hoe boeken worden gemaakt, niet hoe ze worden gelezen. Wie nu heldere keuzes maakt over AI-gebruik en transparantie, kan zich onderscheiden in een markt die snel groeit.

Bron: Emerce