Meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels bevat inmiddels AI-gegenereerde elementen, en Nederlandse uitgevers hebben afspraken gemaakt over het gebruik van hun werk. Voor MKB-uitgevers en zelfpublicerende auteurs betekent dit dat AI de productie kan versnellen, maar ook dat je bewust moet omgaan met auteursrechten en de juridische discussies die spelen.

Wat er aan de hand is

Uit een marktstudie van ABN blijkt dat generatieve AI de productie van nieuwe boeken versnelt. Auteurs en uitgevers zetten de technologie in voor onderzoek, redactie, vertaling en het genereren van complete teksten. Onderzoekers van Cornell University en de University of Minnesota schatten dat inmiddels meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels AI-gegenereerde elementen bevat.

De opkomst van AI roept vragen op over auteursrechten. Generatieve AI-modellen worden getraind met grote hoeveelheden bestaande teksten waarop auteursrecht rust. Wereldwijd zijn juridische discussies ontstaan over de vraag of auteurs en uitgevers hiervoor toestemming moeten geven of financieel gecompenseerd moeten worden. Nederlandse uitgevers hebben in juni 2026 een ‘boekenpact’ gesloten om ongeoorloofd gebruik van hun intellectueel eigendom tegen te gaan en voorwaarden te scheppen voor betaald gebruik.

Wat dit betekent

Voor uitgevers is AI zowel een kans als een risico. De technologie kan helpen bij het ontwikkelen en distribueren van teksten, maar kan ook de waarde van intellectueel eigendom onder druk zetten. De productiekant van boeken verandert sterk, terwijl de consumptie vooralsnog grotendeels onveranderd blijft: het papieren boek is nog altijd dominant.

Aan de consumptiekant kan AI wel een kentering inluiden. AI maakt een dialoog met een bron mogelijk op schaal. Zo kan iedereen toegang hebben tot een persoonlijke AI-tutor op basis van het werk van Plato. Voor ongeveer 700.000 mensen in Nederland met dyslexie zijn de mogelijkheden van AI als hulpmiddel veelbelovend. Ook het maken van samenvattingen of het opfrissen van een passage wordt gemakkelijker. Gepersonaliseerde, interactieve leeservaringen, verrijkt met audio, beeld of video, zijn dankzij AI mogelijk.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een kleine uitgeverij runt… kun je AI inzetten voor de eerste redactieslag. Laat een AI-model teksten controleren op consistentie, stijl en feitelijke tegenstrijdigheden voordat een menselijke redacteur het werk overneemt. Dit versnelt het productieproces aanzienlijk. Overweeg om duidelijke richtlijnen op te stellen voor wanneer AI wordt ingezet en wanneer niet, zodat de kwaliteit bewaakt blijft.

Als je zelfpublicerend auteur bent… zou je AI kunnen gebruiken voor onderzoek en het structureren van je manuscript. Een mogelijkheid is om AI in te zetten voor het genereren van een eerste opzet van hoofdstukken, die je vervolgens volledig herschrijft in je eigen stem. Let daarbij op de voorwaarden van het boekenpact en de discussies over auteursrechten. Zorg dat je op de hoogte bent van de regels rondom AI-gebruik voordat je werk publiceert.

Als je educatieve content produceert… biedt AI mogelijkheden voor het ontwikkelen van studiemateriaal. Je zou kunnen overwegen om een AI-tutor te bouwen op basis van een bestaand boek of cursusmateriaal. Dit maakt gepersonaliseerde leerervaringen mogelijk, bijvoorbeeld voor mensen met dyslexie of voor studenten die moeite hebben met bepaalde passages. Een optie is om te starten met een pilot voor een specifieke doelgroep.

Als je werkt met vertalingen… kan AI het vertaalproces versnellen. Een mogelijkheid is om een eerste vertaling door AI te laten maken en die vervolgens door een professionele vertaler te laten controleren en verfijnen. Dit kan de doorlooptijd verkorten, maar vereist wel dat je duidelijke kwaliteitsnormen hanteert. Overweeg om te experimenteren met AI-vertalingen voor een deel van je catalogus en de resultaten te vergelijken met traditionele vertalingen.

Als je je zorgen maakt over auteursrecht… is het verstandig om het boekenpact van juni 2026 te bestuderen en je aan te sluiten bij relevante brancheorganisaties. Je zou kunnen overwegen om contracten met AI-bedrijven zorgvuldig te beoordelen en expliciet vast te leggen hoe jouw werk gebruikt mag worden. Een optie is om juridisch advies in te winnen over de specifieke situatie van jouw uitgaven.

Bron: Emerce