Het antwoord is dat generatieve AI inmiddels een vaste plek heeft veroverd in het productieproces van boeken, maar dat het papieren boek voor lezers nog altijd dominant is. Voor Nederlandse uitgevers en auteurs betekent dit dat AI een kans biedt om processen te versnellen, maar ook een risico vormt voor de waarde van intellectueel eigendom. De kernvraag is niet óf je AI inzet, maar hoe je dat doet zonder je merk en kwaliteit te verliezen.

Wat er aan de hand is

Uit een marktstudie van ABN blijkt dat generatieve AI de productie van nieuwe titels versnelt. Auteurs en uitgevers zetten de technologie in voor onderzoek, redactie, vertaling en het genereren van complete teksten. Onderzoekers van Cornell University en de University of Minnesota schatten dat inmiddels meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels AI-gegenereerde elementen bevat. Het aanbod van boeken is hierdoor sterk toegenomen.

Tegelijkertijd roept deze ontwikkeling juridische vragen op. Generatieve AI-modellen worden getraind met bestaande teksten waarop auteursrecht rust. Wereldwijd zijn discussies ontstaan over toestemming en financiële compensatie. Nederlandse uitgevers hebben in juni 2026 een ‘boekenpact’ gesloten om ongeoorloofd gebruik van hun intellectueel eigendom tegen te gaan en voorwaarden te scheppen voor betaald gebruik.

Wat dit betekent

Voor uitgevers is AI een tweesnijdend zwaard. De technologie kan helpen bij het ontwikkelen en distribueren van teksten, maar kan ook de waarde van intellectueel eigendom onder druk zetten. De productiekant van boeken is al sterk beïnvloed, maar de consumptiekant blijft vooralsnog grotendeels onveranderd. Het papieren boek is nog altijd dominant, ondanks de opkomst van e-boeken en audioboeken.

Toch kan AI ook aan de consumptiekant een kentering inluiden. AI maakt de dialoog met een bron, zoals een boek, mogelijk op schaal. Zo kan iedereen toegang hebben tot een persoonlijke AI-tutor op basis van het werk van Plato. Voor ongeveer 700.000 mensen in Nederland met dyslexie zijn de mogelijkheden van AI als hulpmiddel en tutor veelbelovend. Ook het maken van een samenvatting of het opfrissen van een vergeten passage wordt gemakkelijker. Gepersonaliseerde, interactieve leeservaringen, verrijkt met audio, beeld of video, zijn dankzij AI eveneens mogelijk.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een kleine uitgeverij runt… kun je AI inzetten voor de eerste redactieslag. Laat een model teksten controleren op consistentie, stijl en grammaticale fouten voordat een menselijke redacteur de eindredactie doet. Je zou kunnen overwegen om AI ook te gebruiken voor het genereren van flapteksten of marketingmateriaal, maar zorg dat een eindredacteur altijd de laatste check doet. Zo versnel je het productieproces zonder dat de kwaliteit van het eindproduct eronder lijdt.

Als je een zelfstandig auteur bent… is een mogelijkheid om AI te gebruiken voor onderzoek. Laat de technologie bronnen samenvatten, chronologieën opstellen of achtergrondinformatie verzamelen. Je zou kunnen overwegen om AI in te zetten voor vertalingen van je eigen werk, maar wees je bewust van de juridische discussies rondom trainingsdata. Overweeg om in je contracten expliciet vast te leggen of en hoe AI is gebruikt bij de totstandkoming van je manuscript.

Als je een educatieve uitgever of ontwikkelaar van leermateriaal bent… liggen er kansen bij de consumptiekant. De mogelijkheid om een persoonlijke AI-tutor te bouwen op basis van bestaande werken opent nieuwe markten. Voor de 700.000 mensen met dyslexie in Nederland kan AI een toegankelijkheidsinstrument zijn. Een optie is om te experimenteren met interactieve edities die audio, beeld of video combineren met de oorspronkelijke tekst. Dit kan een nieuw verdienmodel opleveren naast het papieren boek.

Als je een ondernemer bent die content publiceert… kun je het boekenpact als richtlijn gebruiken voor je eigen AI-beleid. Het pact is gesloten om ongeoorloofd gebruik van intellectueel eigendom tegen te gaan. Je zou kunnen overwegen om zelf ook heldere voorwaarden op te stellen voor het gebruik van jouw content in AI-modellen. Een mogelijkheid is om te onderzoeken of jouw publicaties worden gebruikt in trainingsdata en of je daar voorwaarden aan wilt verbinden.

De praktische toepassing hangt af van jouw situatie, maar de rode draad is duidelijk: AI kan de productie versnellen en nieuwe leeservaringen mogelijk maken, maar alleen als je bewust kiest waar je de technologie inzet en waar je menselijke controle behoudt.

Bron: Emerce