Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. De maatregel kan al vanaf 1 januari 2026 van kracht worden.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een wetswijziging aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer die de reikwijdte van de Wet vifo vergroot. Sinds 2023 toetst deze wet al overnames in defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Daar komen nu zes technologieën bij: AI, geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik.

Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. ‘Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken’, zegt ze. ‘Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s.’ De aanpassing volgt op een eerdere waarschuwing van oud-minister Dirk Beljaarts, die in september 2024 stelde dat AI, autonome wapens en geavanceerde halfgeleiders een belangrijke rol spelen in de hightech-wapenwedloop.

Wat dit betekent

Voor Nederlandse AI-startups en scale-ups betekent deze wetswijziging dat een overname door een partij uit een niet-bevriend land – zoals China – niet zomaar kan doorgaan. De overheid kan een verbod opleggen als de nationale veiligheid in het geding is. Dat geldt niet alleen voor volledige overnames, maar ook voor fusies en andere vormen van investeringen in sensitieve technologie.

De impact is het grootst voor bedrijven die werken aan AI-toepassingen met een militair of veiligheidsaspect, zoals autonome systemen, gezichtsherkenning of data-analyse voor defensie. Maar ook AI-bedrijven in de zorg, energie of digitale infrastructuur kunnen onder de toets vallen. Minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) heeft onlangs laten weten dat zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT mogelijk ook onder de Wet vifo gaan vallen.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die werkt aan technologie met mogelijke defensietoepassingen, overweeg om nu al in kaart te brengen of jouw bedrijf onder de nieuwe regels valt. De wet is breed: het gaat niet alleen om wapens, maar ook om AI die gebruikt kan worden voor surveillance, data-analyse of autonome besluitvorming. Je zou kunnen beginnen met een inventarisatie van je technologie en de mogelijke toepassingen ervan, en die naast de lijst van gevoelige technologieën leggen.

Als je een overname of investering van een buitenlandse partij overweegt, is het verstandig om het proces eerder te starten dan je gewend bent. De veiligheidstoets kan vertraging opleveren, en als de overheid een verbod oplegt, sta je met lege handen. Een optie is om juridisch advies in te winnen over de meldplicht en de termijnen die daarbij horen. Je zou ook kunnen overwegen om de overname in twee fasen te splitsen: een eerste investering die onder de drempel blijft, gevolgd door een volledige overname na goedkeuring.

Als je samenwerkt met of investeert in een AI-bedrijf uit een niet-bevriend land, wees je ervan bewust dat die relatie onder de loep kan komen te liggen. Het is niet alleen de overname zelf die getoetst wordt, maar ook andere vormen van investeringen en samenwerkingen. Je zou kunnen overwegen om een due diligence uit te voeren op de herkomst van je investeerders en de voorwaarden van je samenwerkingsovereenkomsten.

Als je in de zorg of energiesector werkt met AI-toepassingen, houd er rekening mee dat ook jouw sector mogelijk onder de wet gaat vallen. De uitbreiding naar zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata is aangekondigd, maar nog niet definitief. Een praktische stap is om de ontwikkelingen rond de Wet vifo te volgen en tijdig een melding te doen als je een overname of investering plant.

Bron: Computable