Het kabinet breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit, waardoor overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen zoals China vanaf 1 januari 2026 kunnen worden geblokkeerd. Dit betekent dat als jij een AI-ontwikkeling hebt of een bedrijf dat AI-technologie gebruikt, een overname of investering uit een land als China, Rusland of andere niet-bevriende staten voortaan aan een veiligheidstoets moet voldoen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een voorstel ingediend om de Wet vifo uit te breiden met zes extra technologieën. Naast AI gaat het om geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. De wet bestaat al sinds 2023 en geldt nu voor defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Ook vitale sectoren zoals energie en digitale infrastructuur vallen eronder. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer en kan al per 1 januari 2026 ingaan. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage, en is bescherming van kennis, innovaties en bedrijven noodzakelijk.

Wat dit betekent

Voor jou als MKB-ondernemer die AI-technologie ontwikkelt of toepast, heeft deze wetsuitbreiding directe gevolgen. Als je een bedrijf hebt dat AI-modellen traint, algoritmes ontwikkelt of AI in producten verwerkt, kan een overname of investering uit een niet-bevriend land straks worden tegengehouden. Dit geldt ook voor samenwerkingen die als een feitelijke overname worden gezien, zoals het verkrijgen van meerderheidsbelangen of beslissende invloed. De toetsing is niet vrijblijvend: je moet de transactie melden bij het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) voordat die plaatsvindt. Doe je dat niet, dan kan de transactie later alsnog worden verboden of teruggedraaid. Dit raakt niet alleen grote techbedrijven, maar ook kleinere innovatieve startups die aantrekkelijk zijn voor buitenlandse investeerders.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overnamegesprekken voert met een buitenlandse partij, wees je ervan bewust dat een overname uit een niet-bevriend land vanaf 1 januari 2026 aan een verplichte veiligheidstoets moet voldoen. Je zou kunnen overwegen om voor die tijd een juridisch advies in te winnen over de status van jouw technologie. Overweeg om in een vroeg stadium contact op te nemen met het Bureau Toetsing Investeringen om te horen of jouw bedrijf onder de reikwijdte valt. Een optie is om de overname zo te structureren dat deze niet onder de toets valt, bijvoorbeeld door een minderheidsbelang te verkopen of via een joint venture met een partij uit een bevriend land.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI gebruikt in producten of diensten, maar niet zelf AI ontwikkelt, dan is de kans klein dat je direct onder de wet valt. Toch is het verstandig om te controleren of jouw technologie als ‘sensitief’ kan worden beschouwd. Een mogelijkheid is om een interne audit te doen van de technologieën die je gebruikt, vooral als je samenwerkt met leveranciers uit niet-bevriende landen. Overweeg om in contracten met investeerders of overnamepartijen een clausule op te nemen die aangeeft dat de transactie aan een veiligheidstoets moet voldoen.

Als je een bedrijf leidt dat actief is in een van de andere vijf nieuwe technologieën, zoals nanotechnologie of sensortechnologie, dan geldt dezelfde toets. Je zou kunnen overwegen om nu al te inventariseren of je in gesprek bent met partijen uit niet-bevriende landen. Een optie is om een juridisch dossier op te bouwen waarin je aantoont dat jouw technologie geen risico vormt voor de nationale veiligheid, zodat een eventuele toets soepeler verloopt.

Als je overweegt om een investeerder uit China of een ander niet-bevriend land aan te trekken, wees dan voorbereid op een langere doorlooptijd en extra administratieve lasten. Je zou kunnen overwegen om eerst een gesprek aan te vragen bij het BTI voor een pretoetsing, zodat je weet waar je aan toe bent. Overweeg ook om alternatieve financieringsbronnen te zoeken uit bevriende landen of binnen de EU, om vertraging of afwijzing te voorkomen.

Bron: Computable