Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. De maatregel kan al per 1 januari ingaan.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft aangekondigd de Wet vifo uit te breiden. Vanaf 1 januari kan de overheid overnames, fusies en investeringen in AI-bedrijven door bedrijven uit niet-bevriende landen zoals China verbieden. Naast AI worden ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik aan de lijst toegevoegd. De wet toetst sinds 2023 al overnames in de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil een open economie behouden, maar scherp zijn op risico’s, aldus de minister.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers die actief zijn in AI of AI-toepassingen ontwikkelen, betekent deze wetsuitbreiding dat een verkoop of samenwerking met een buitenlandse partij uit een niet-bevriend land onder een veiligheidstoets kan vallen. Dit geldt niet alleen voor grote techbedrijven, maar ook voor kleinere startups en scale-ups die AI-technologie bezitten of ontwikkelen. De overheid kan de transactie verbieden als die een risico vormt voor de nationale veiligheid. Dit kan gevolgen hebben voor de waarde van je bedrijf, de mogelijkheden om kapitaal aan te trekken en je strategische opties bij een overname of samenwerking. Ook als je samenwerkt met een buitenlandse partij via een joint venture of licentieovereenkomst, kan de wet van toepassing zijn.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt om een buitenlandse investeerder of koper aan te trekken, is het verstandig om vooraf te checken of jouw technologie onder de nieuwe reikwijdte van de Wet vifo valt. Je zou kunnen overleggen met een jurist die gespecialiseerd is in investeringstoetsing. Een optie is om een vrijwillige screening aan te vragen bij het Bureau Toetsing Investeringen, zodat je zeker weet of je transactie door kan gaan voordat je tijd en geld steekt in onderhandelingen.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI gebruikt in producten of diensten, maar zelf geen AI ontwikkelt, is de kans klein dat de wet direct op jou van toepassing is. Toch is het goed om in je contracten met leveranciers of partners vast te leggen of er AI-componenten van derden in zitten. Overweeg om in je due diligence-proces bij overnames of samenwerkingen expliciet te vragen naar de herkomst van AI-technologie, zodat je niet onverwacht tegen een blokkade aanloopt.

Als je een AI-oplossing bouwt voor de zorg, defensie of kritieke infrastructuur, val je vrijwel zeker onder de wet. Je zou kunnen overwegen om je bedrijfsstructuur zo in te richten dat gevoelige technologie in een aparte entiteit zit, zodat je andere onderdelen wel vrijelijk kunt verkopen of samenwerken. Een mogelijkheid is om vooraf een gesprek aan te vragen met het ministerie van Economische Zaken om duidelijkheid te krijgen over de reikwijdte.

Als je een buitenlandse partner hebt uit een niet-bevriend land en je overweegt een joint venture of licentieovereenkomst, is het verstandig om de wet te laten toetsen voordat je contracten tekent. Je zou kunnen afspreken dat de overeenkomst pas ingaat na een positieve screening. Een optie is om een clausule op te nemen die de overeenkomst ontbindt als de toetsing negatief uitvalt.

Bron: Computable