Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen, zoals China, te blokkeren. Deze maatregel treedt mogelijk al op 1 januari aanstaande in werking en is bedoeld om nationale veiligheidsrisico’s te beperken. Voor ondernemers en professionals in de AI-sector betekent dit dat buitenlandse investeringen en overnamegesprekken aan strengere regels worden onderworpen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologiegebieden. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de nieuwe regels. De wet vifo bestaat al sinds 2023 en geldt voor defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. De uitbreiding is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil daarom kennis, innovaties en bedrijven beschermen, zonder de open economie volledig te verlaten.

Wat dit betekent

Voor AI-startups en MKB-bedrijven die actief zijn in de genoemde technologiegebieden, verandert het speelveld rond buitenlandse investeringen en overnames. Als een partij uit een niet-bevriend land een meerderheidsbelang wil nemen of een fusie aangaat, kan de overheid die transactie tegenhouden. Dit geldt ook voor investeringen die indirect via andere landen lopen. De impact is het grootst voor bedrijven die werken aan AI-toepassingen in defensie, gezondheidszorg, energie of digitale infrastructuur. Ook bedrijven die gevoelige data verwerken of AI-modellen ontwikkelen voor kritieke processen, moeten rekening houden met een langere doorlooptijd en extra administratieve lasten bij buitenlandse samenwerking. De maatregel sluit aan bij een bredere trend in Europa en de VS om strategische technologieën te beschermen tegen economische en militaire concurrentie.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overnamegesprekken voert met een buitenlandse partij, overweeg om vroegtijdig juridisch advies in te winnen over de Wet vifo. Je kunt de transactie structureren zodat deze voldoet aan de veiligheidstoets, bijvoorbeeld door een Nederlandse of EU-partner als mede-eigenaar te behouden. Een optie is om de due diligence uit te breiden met een analyse van de nationaliteit van de investeerder en de herkomst van het kapitaal.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-toepassingen ontwikkelt voor de zorg of energiesector, wees je ervan bewust dat jouw bedrijf mogelijk onder de reikwijdte van de wet valt. Je zou kunnen inventariseren of jouw technologieën of data onder de nieuwe categorieën vallen. Een mogelijkheid is om een interne risicobeoordeling te doen en contact op te nemen met het Bureau Toetsing Investeringen voor een vooroverleg.

Als je een investeerder bent of een buitenlandse partner zoekt voor een AI-project, overweeg om de investeringsstructuur aan te passen. Je zou kunnen kiezen voor een joint venture met een Nederlandse partner in plaats van een directe overname. Een andere optie is om te investeren in een aparte entiteit die niet onder de gevoelige technologieën valt, of om de technologie te licentiëren in plaats van het bedrijf over te nemen.

Als je een team aanstuurt dat werkt aan AI voor defensie of dual-use toepassingen, is het verstandig om de compliance-processen te herzien. Je zou kunnen overwegen om een interne werkgroep op te zetten die de ontwikkelingen rond de Wet vifo volgt. Een mogelijkheid is om samen te werken met een gespecialiseerd advocatenkantoor om een toetsingskader op te stellen voor toekomstige investeringen of samenwerkingen.

Bron: Computable