Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. Vanaf 1 januari aanstaande kan de minister van Economische Zaken en Klimaat een verbod opleggen als de nationale veiligheid in het geding is. Dit betekent dat MKB-ondernemers met een AI-startup of een bedrijf dat AI-technologie ontwikkelt, rekening moeten houden met extra toetsing bij buitenlandse investeringen of overnames.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologiegebieden. Naast kunstmatige intelligentie vallen daar ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder. De wet toetst sinds 2023 al overnames in de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Ook vitale sectoren zoals energie en digitale infrastructuur vallen eronder. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het streven blijft een open economie, maar het kabinet wil kennis, innovaties en bedrijven beschermen. Het aangepaste besluit is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers die actief zijn in AI of een van de andere toegevoegde technologieën, verandert er concreet iets. Als een partij uit een niet-bevriend land, zoals China, jouw bedrijf wil overnemen of een meerderheidsbelang wil nemen, kan de overheid die transactie tegenhouden. Dit geldt ook voor investeringen die indirect via andere structuren lopen. De wet is bedoeld om te voorkomen dat strategische kennis en technologie in handen komt van landen die een risico vormen voor de nationale veiligheid. Voor ondernemers betekent dit dat je bij een verkoop of kapitaalronde met buitenlandse partijen vooraf moet nagaan of er een meldplicht geldt. Het niet naleven kan leiden tot boetes of het alsnog verbieden van de transactie.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt een buitenlandse investeerder aan te trekken, is het verstandig om vooraf te checken of jouw technologie onder de reikwijdte van de Wet vifo valt. Je zou kunnen beginnen met een inventarisatie van de technologieën die je ontwikkelt. Als AI of een van de andere genoemde gebieden centraal staat, overweeg dan om juridisch advies in te winnen voordat je gesprekken start met partijen uit niet-bevriende landen. Een optie is om een due diligence uit te voeren op de herkomst van de investeerder.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-toepassingen bouwt voor de zorg of digitale infrastructuur, is de kans groot dat jouw bedrijf onder de wet valt. Minister Sterk heeft aangekondigd dat ook zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata mogelijk onder de Wet vifo gaan vallen. Je zou kunnen nagaan of jouw bedrijf al in een vitale sector opereert. Overweeg om je overname- of investeringsplannen ruim van tevoren te toetsen bij het Bureau Toetsing Investeringen.

Als je een overname overweegt van een Nederlands AI-bedrijf door een buitenlandse partij, is het belangrijk om te weten dat de meldplicht ook voor de koper geldt. Je zou kunnen overleggen met een specialist op het gebied van investeringstoetsing om te bepalen of de transactie gemeld moet worden. Een mogelijkheid is om de transactie zo te structureren dat deze buiten de reikwijdte valt, bijvoorbeeld door een minderheidsbelang te nemen. Maar let op: de wet kan ook van toepassing zijn bij kleinere belangen als er sprake is van bijzondere zeggenschap.

Als je een bedrijf hebt dat samenwerkt met partijen uit niet-bevriende landen, bijvoorbeeld via joint ventures of licentiedeals, dan kun je overwegen om ook die constructies te laten toetsen. De wet richt zich op overnames en fusies, maar de overheid kan ook andere vormen van zeggenschap onder de loep nemen. Een optie is om je samenwerkingsovereenkomsten te herzien en duidelijke afspraken te maken over eigendom van intellectueel eigendom.

Bron: Computable