Het kabinet krijgt binnenkort de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. Voor ondernemers die een buitenlandse investeerder overwegen, betekent dit dat je vooraf moet checken of jouw technologie onder de nieuwe regels valt en of de investeerder uit een risicoland komt.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. De wet geldt sinds 2023 al voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Vanaf 1 januari aanstaande kunnen overnames door bedrijven uit niet-bevriende landen zoals China worden tegengehouden. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de nieuwe regels. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het wetsvoorstel is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers die actief zijn in AI of aanverwante technologieën, verandert de speelruimte bij het aantrekken van buitenlands kapitaal. Waar je voorheen vrij kon onderhandelen met buitenlandse investeerders, moet je nu rekening houden met een mogelijke blokkade als de investeerder uit een niet-bevriend land komt. Dit geldt niet alleen voor overnames, maar ook voor fusies en andere investeringsvormen. De wet is breed: ook als je bijvoorbeeld AI inzet in de zorg of in digitale infrastructuur, kun je onder de toetsing vallen. De overheid wil voorkomen dat gevoelige kennis en technologie in handen komt van partijen die een risico vormen voor de nationale veiligheid. Dit kan betekenen dat je minder snel een deal sluit met een investeerder uit China, Rusland of andere landen die als niet-bevriend worden aangemerkt.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en een buitenlandse investeerder overweegt, check dan eerst of jouw technologie onder de nieuwe vifo-regels valt. Dat doe je door te kijken of je werkt met AI-modellen die inzetbaar zijn in defensie, veiligheid of kritieke infrastructuur. Overweeg om een juridisch adviseur in te schakelen die gespecialiseerd is in investeringstoetsing. Je kunt ook vooraf contact opnemen met het Bureau Toetsing Investeringen om te vragen of jouw voorgenomen investering meldingsplichtig is.

Als je een bestaand MKB-bedrijf hebt dat AI-producten levert aan de overheid of zorg, wees je er dan van bewust dat een overname door een niet-bevriende partij mogelijk wordt geblokkeerd. Dit kan gevolgen hebben voor je exitstrategie. Een optie is om je investeerderskring te beperken tot partijen uit bevriende landen of Nederland zelf. Je zou ook kunnen overwegen om je technologie op te splitsen in een aparte entiteit als die gevoelig is, zodat de rest van het bedrijf vrijer kan opereren.

Als je een buitenlandse investeerder hebt benaderd voor een strategisch partnership, maar geen volledige overname, dan is het goed om te weten dat ook andere investeringsvormen onder de wet kunnen vallen. Denk aan een meerderheidsbelang of invloed op het bestuur. Overweeg om in een vroeg stadium een due diligence uit te voeren op de herkomst van de investeerder. Je zou ook kunnen afspreken dat de investeerder geen toegang krijgt tot de meest gevoelige AI-modellen of data.

Als je in de maakindustrie of logistiek werkt met AI-gestuurde systemen, en je overweegt een overname door een buitenlands bedrijf, dan is het verstandig om te inventariseren of jouw technologie onder de nieuwe definitie van AI valt. De wet is nog niet volledig uitgekristalliseerd, dus je kunt het beste de officiële publicatie in de Staatscourant in de gaten houden. Een praktische stap is om een inventarisatie te maken van alle AI-toepassingen in je bedrijf en te beoordelen of ze voldoen aan de omschrijving in de wet.

Bron: Computable