Het kabinet breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit naar kunstmatige intelligentie. Vanaf 1 januari 2027 kan de overheid overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen, zoals China, blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) voegt zes technologieën toe aan de reikwijdte van de Wet vifo. Naast AI gaat het om geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. De wet toetst sinds 2023 al overnames in de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Ook investeringen in vitale sectoren zoals energie en digitale infrastructuur vallen eronder. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. ‘Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s’, aldus de minister.

Wat dit betekent

Voor Nederlandse AI-startups en MKB-bedrijven betekent deze wetsuitbreiding dat een overname of investering door een partij uit een niet-bevriend land niet langer vanzelfsprekend is. Als jouw bedrijf actief is in AI-ontwikkeling, kan een buitenlandse overname worden tegengehouden. Dit geldt ook voor samenwerkingsverbanden die als investering worden gezien. De impact is het grootst voor bedrijven die afhankelijk zijn van kapitaal uit landen als China, of die technologie ontwikkelen die als strategisch wordt beschouwd. Tegelijkertijd biedt de wet bescherming: je hoeft niet bang te zijn dat jouw innovatie zonder toestemming in handen komt van partijen die er veiligheidsrisico’s mee kunnen creëren. De toets geldt overigens niet alleen voor AI, maar ook voor de andere genoemde technologieën. Voor bedrijven in de zorg en gezondheidsdata geldt dat zij mogelijk ook onder de wet gaan vallen, zo heeft minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) laten weten.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die overnamekansen onderzoekt, is het verstandig om nu al te checken of jouw technologie onder de nieuwe reikwijdte van de Wet vifo valt. Je zou een juridisch adviseur kunnen vragen of jouw product of dienst als ‘sensitieve technologie’ wordt gezien. Als dat zo is, kun je overwegen om overnamegesprekken met partijen uit niet-bevriende landen voorzichtig te benaderen, of alternatieve financieringsbronnen te zoeken.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-oplossingen ontwikkelt voor de zorg of digitale infrastructuur, is het goed om te weten dat deze sectoren mogelijk ook onder de wet gaan vallen. Een optie is om je samenwerkingscontracten met buitenlandse partners te laten doorlichten. Overweeg om in een vroeg stadium contact op te nemen met het ministerie van Economische Zaken om te vragen of jouw situatie onder de toets valt.

Als je een investeerder bent of overweegt om in een AI-bedrijf te investeren, kun je rekening houden met een langere doorlooptijd bij overnames of investeringen uit niet-bevriende landen. Een mogelijkheid is om in je due diligence-proces standaard de vraag op te nemen of de technologie onder de Wet vifo valt. Dit voorkomt verrassingen achteraf.

Als je samenwerkt met een buitenlands bedrijf uit een niet-bevriend land, bijvoorbeeld als toeleverancier of kennispartner, is het verstandig om te onderzoeken of die samenwerking als een investering kan worden gezien. Je zou kunnen overwegen om de samenwerking te structureren op een manier die niet onder de toets valt, bijvoorbeeld via een licentieovereenkomst in plaats van een kapitaalinjectie.

De praktische toepassing hangt af van jouw specifieke situatie, maar de kern is: wees je bewust van de nieuwe regels en neem tijdig advies in.

Bron: Computable