Het kabinet krijgt naar verwachting per 1 januari de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. Dit betekent dat jouw bedrijf, als het actief is in AI, onder een verplichte veiligheidstoets kan vallen zodra een buitenlandse partij een overname of investering wil doen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een voorstel ingediend om de Wet vifo uit te breiden. Vanaf 1 januari 2026 kunnen overnames, fusies en investeringen in Nederlandse bedrijven op het gebied van AI worden getoetst op risico’s voor de nationale veiligheid. De wet geldt voor overnames door bedrijven uit niet-bevriende landen, waarbij China expliciet wordt genoemd. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de nieuwe regels. De uitbreiding is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Eerder zei oud-minister Dirk Beljaarts in september 2024 al dat AI, autonome wapens, geavanceerde halfgeleiders, fotonica en quantumcomputers een belangrijke rol spelen in de internationale hightech-wapenwedloop. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. ‘Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s’, aldus de minister.

Wat dit betekent

De uitbreiding van de Wet vifo heeft directe gevolgen voor elk Nederlands bedrijf dat AI-technologie ontwikkelt, toepast of in bezit heeft. Het gaat niet alleen om grote techbedrijven, maar ook om MKB-bedrijven die bijvoorbeeld AI-modellen trainen, eigen algoritmes hebben of AI inzetten in producten of diensten. Zodra een buitenlandse partij uit een niet-bevriend land een overname wil doen, een meerderheidsbelang wil nemen of een substantiële investering wil doen, moet dat worden gemeld bij het Bureau Toetsing Investeringen. De overheid kan de transactie vervolgens verbieden als de nationale veiligheid in het geding is. Dit geldt ook voor samenwerkingsverbanden die feitelijk neerkomen op een overname. Voor bedrijven die nu al samenwerken met of investeringen ontvangen uit landen als China, kan dit betekenen dat bestaande of toekomstige deals onder een vergrootglas komen te liggen. De wet is nog niet van kracht, maar het is verstandig om je voor te bereiden op een mogelijke toetsing.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die werkt aan eigen modellen of algoritmes, is het verstandig om nu al in kaart te brengen of je technologie onder de nieuwe definitie van AI valt. Je zou kunnen nagaan of je bedrijf in de toekomst interessant kan zijn voor buitenlandse investeerders of overnamepartijen. Overweeg om een inventarisatie te maken van je intellectuele eigendom, je databronnen en je technologische positie. Dit helpt om snel te kunnen reageren als een overname of investering zich aandient.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI inzet in je producten of diensten, bijvoorbeeld voor klantanalyse, procesoptimalisatie of voorspellend onderhoud, dan kun je je afvragen of jouw technologie als ‘sensitief’ kan worden beschouwd. Een mogelijkheid is om contact op te nemen met een jurist die gespecialiseerd is in investeringstoetsing. Die kan je helpen bepalen of jouw bedrijf onder de reikwijdte van de Wet vifo valt en wat de meldplicht voor jou betekent.

Als je een bedrijf leidt dat overweegt een samenwerking aan te gaan met een partij uit een niet-bevriend land, bijvoorbeeld voor co-ontwikkeling van AI-software of het delen van data, dan is het verstandig om de nieuwe wet in je due diligence mee te nemen. Je zou kunnen overwegen om in je contracten een clausule op te nemen die rekening houdt met een mogelijke overheidsblokkade. Ook kun je vooraf een informeel advies vragen bij het Bureau Toetsing Investeringen om te horen of jouw voorgenomen transactie risico’s oplevert.

Als je investeerder bent of overweegt een participatie te nemen in een AI-bedrijf, dan is het goed om te weten dat ook jouw investering onder de toets kan vallen. Een optie is om in je investeringsvoorwaarden een voorbehoud op te nemen voor goedkeuring door de overheid. Je zou ook kunnen overwegen om de transactie zo in te richten dat deze niet onder de meldplicht valt, bijvoorbeeld door een minderheidsbelang te nemen zonder zeggenschap.

Bron: Computable