Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren, als de nationale veiligheid in het geding is. Deze maatregel, die al per 1 januari kan ingaan, heeft directe gevolgen voor MKB-ondernemers die actief zijn in AI of aanverwante technologieën. Wie een innovatief AI-product of -dienst heeft, moet rekening houden met een extra toets bij buitenlandse investeringen of overnames.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de nieuwe regels. De uitbreiding is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer en kan al vanaf 1 januari 2026 van kracht worden. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage, en moet het kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen. De bestaande vifo-wet toetst sinds 2023 al overnames in defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers met AI-innovaties betekent deze uitbreiding dat een overname of investering uit een niet-bevriend land – zoals China – niet zomaar doorgaat. De overheid kan een verbod opleggen als de nationale veiligheid wordt bedreigd. Dit geldt niet alleen voor grote bedrijven, maar ook voor kleinere spelers die beschikken over gevoelige technologie of data. De toets geldt ook voor investeringen in vitale sectoren zoals energie en digitale infrastructuur, en mogelijk ook voor zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata. Ondernemers die samenwerken met of afhankelijk zijn van buitenlandse partijen, moeten zich bewust zijn van deze nieuwe drempel. Het kan de waarde van een bedrijf beïnvloeden, omdat potentiële kopers uit bepaalde landen worden uitgesloten of extra procedures moeten doorlopen.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die technologie ontwikkelt voor bijvoorbeeld beeldherkenning of natuurlijke taalverwerking. Je zou kunnen overwegen om je bedrijf voor te bereiden op een eventuele veiligheidstoets. Dat betekent dat je inzichtelijk maakt welke data je gebruikt, waar je algoritmes op draaien en of er gevoelige toepassingen mogelijk zijn. Een optie is om een overzicht te maken van je intellectuele eigendom en de herkomst van je technologie. Dit helpt niet alleen bij een toets, maar maakt je ook aantrekkelijker voor investeerders uit bevriende landen.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI inzet voor klantanalyse of procesoptimalisatie, maar niet zelf AI ontwikkelt. De kans is klein dat jouw bedrijf direct onder de toets valt, tenzij je opereert in een vitale sector zoals energie of zorg. Toch is het verstandig om na te gaan of je leveranciers of partners uit niet-bevriende landen komen. Overweeg om contracten te herzien en afspraken te maken over databeheer en intellectueel eigendom. Zo voorkom je dat een overname van je leverancier jouw bedrijf in de problemen brengt.

Als je een overname of investering uit het buitenland overweegt. Als je gesprekken voert met partijen uit niet-bevriende landen, wees je ervan bewust dat de overheid kan ingrijpen. Een mogelijkheid is om vooraf contact op te nemen met het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) om te vragen of jouw casus onder de vifo-wet valt. Dit kan onzekerheid wegnemen en je helpen bij de onderhandelingen. Je zou ook kunnen overwegen om een alternatieve investeerder uit een bevriend land te zoeken, om vertraging of afwijzing te voorkomen.

Als je werkt met gevoelige data, zoals gezondheidsgegevens of persoonsinformatie. De overweging om je bedrijf voor te bereiden op een toets is extra relevant, omdat de wet mogelijk ook wordt uitgebreid naar zorg en data-aanbieders. Een optie is om een data-impactanalyse uit te voeren en te documenteren hoe je voldoet aan de AVG. Dit maakt niet alleen de toets eenvoudiger, maar versterkt ook je positie bij investeerders die waarde hechten aan compliance.

Bron: Computable