Het kabinet krijgt de mogelijkheid om overnames van AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen, zoals China, te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met AI en vijf andere technologieën, en de maatregel kan al per 1 januari ingaan.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft aangekondigd de Wet vifo uit te breiden met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. De wet, die sinds 2023 van kracht is voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie, wordt nu verbreed. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de toetsingsplicht. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het streven blijft een open economie, maar het kabinet wil kennis, innovaties en bedrijven beter beschermen. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor ondernemers in de AI-sector betekent dit dat een overname of investering door een buitenlandse partij uit een niet-bevriende natie straks kan worden tegengehouden. Dat geldt niet alleen voor een volledige verkoop van je bedrijf, maar ook voor fusies en andere vormen van investeringen. De wet is bedoeld om te voorkomen dat gevoelige technologie in handen komt van landen die een risico vormen voor de nationale veiligheid. Voor startups en scale-ups die actief zijn in AI, kan dit gevolgen hebben voor financieringsrondes, strategische partnerschappen of een exit. Het is niet alleen een juridische kwestie, maar ook een strategische: je moet vooraf weten of een potentiële koper of investeerder onder de toetsingsplicht valt.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die werkt aan defensie, veiligheid of kritieke infrastructuur. Je valt waarschijnlijk direct onder de nieuwe regels. Overweeg om een juridisch adviseur in te schakelen die gespecialiseerd is in de Wet vifo. Je kunt alvast een inventarisatie maken van je technologie en bepalen of deze onder de definitie van AI valt zoals de wet die straks hanteert. Dat geeft je houvast bij gesprekken met potentiële investeerders.

Als je een scale-up bent die een internationale overname overweegt of een buitenlandse investeerder zoekt. Je zou kunnen onderzoeken of de partij afkomstig is uit een land dat door het kabinet als niet-bevriend wordt beschouwd. Een mogelijkheid is om in een vroeg stadium een pre-toetsing aan te vragen bij het Bureau Toetsing Investeringen. Dat voorkomt verrassingen later in het proces. Overweeg ook om in je aandeelhoudersovereenkomst clausules op te nemen die een overname door een niet-bevriende partij blokkeren of aan voorwaarden verbinden.

Als je werkt met AI in de zorg of met gezondheidsdata. Het ministerie van Langdurige Zorg overweegt om ook zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata onder de Wet vifo te laten vallen. Als jouw AI-oplossing gebruikmaakt van patiëntgegevens of medische data, is het verstandig om de ontwikkelingen rond deze uitbreiding te volgen. Je zou kunnen nagaan of jouw technologie al onder de huidige regels valt, bijvoorbeeld via de toetsing voor vitale sectoren.

Als je een AI-bedrijf hebt dat niet direct met defensie of zorg te maken heeft. De wet is breed geformuleerd. Zelfs als jouw technologie niet direct als gevoelig wordt gezien, kan een overname door een niet-bevriende partij alsnog worden getoetst. Een optie is om proactief contact op te nemen met het Bureau Toetsing Investeringen voor een oriënterend gesprek. Je kunt dan horen of jouw bedrijf onder de reikwijdte valt en wat de procedure inhoudt.

Als je een exit voorbereidt. Als je van plan bent je bedrijf te verkopen, is het verstandig om de koper te screenen op nationaliteit en herkomst. Je zou kunnen overwegen om in de verkoopdocumentatie al aan te geven dat de transactie onderworpen kan zijn aan een veiligheidstoets. Dat schept duidelijkheid voor beide partijen en voorkomt vertraging.

Bron: Computable