Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren, als de nationale veiligheid in het geding is. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (Vifo) wordt uitgebreid met zes technologieën, waaronder AI. Dit betekent dat jouw AI-startup of -scale-up vanaf 1 januari aanstaande mogelijk onder een meldplicht valt bij een overname of investering uit landen als China.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een wetswijziging aangekondigd die de reikwijdte van de Vifo-wet vergroot. Naast de bestaande toetsing voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie, worden nu ook AI, geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik toegevoegd. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer en kan al per 1 januari 2026 ingaan. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage, en is bescherming van kennis, innovaties en bedrijven noodzakelijk.

Wat dit betekent

Voor jou als ondernemer in de AI-sector verandert er concreet iets. Als een partij uit een niet-bevriend land – zoals China – een meerderheidsbelang wil nemen in jouw bedrijf, of als je zelf een overname overweegt waarbij zo’n partij betrokken is, moet je dat melden bij het kabinet. De overheid kan die overname vervolgens verbieden. Dit geldt niet alleen voor overnames, maar ook voor fusies en andere vormen van investeringen. De wet is bedoeld om te voorkomen dat strategische technologie in handen komt van landen die een risico vormen voor de nationale veiligheid. Voor kleine en middelgrote AI-bedrijven kan dit betekenen dat een lucratieve verkoop aan een buitenlandse partij ineens niet meer mogelijk is, of dat je extra tijd en kosten moet rekenen voor een veiligheidstoets.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en een overname overweegt door een buitenlandse partij, is het verstandig om nu al te inventariseren of de koper uit een niet-bevriend land komt. Je kunt een lijst maken van landen die door het kabinet als risicovol worden gezien – denk aan China, maar ook andere landen kunnen worden toegevoegd. Overweeg om juridisch advies in te winnen over de meldplicht, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. Een optie is om in een vroeg stadium contact op te nemen met het ministerie van Economische Zaken voor een vooroverleg.

Als je een AI-scale-up hebt die groeit en je bereidt je voor op een verkoop, is het goed om je bedrijf zo in te richten dat het aantrekkelijk blijft voor kopers uit bevriende landen. Je zou kunnen overwegen om je technologie te splitsen in een deel dat wel en een deel dat niet onder de meldplicht valt. Een mogelijkheid is om een aparte juridische entiteit op te richten voor de meest gevoelige AI-toepassingen, zodat die niet in handen komt van een risicovolle partij. Overweeg om in je verkoopdocumentatie al aan te geven dat je op de hoogte bent van de Vifo-wet en dat je bereid bent mee te werken aan een toetsing.

Als je een bedrijf hebt dat AI gebruikt maar niet zelf ontwikkelt, is de impact waarschijnlijk beperkt. De wet richt zich op bedrijven die AI-technologie ontwikkelen of bezitten, niet op gebruikers. Toch is het goed om te checken of jouw leveranciers of partners onder de wet vallen. Als je bijvoorbeeld AI-software inkoopt van een bedrijf dat straks wordt overgenomen door een niet-bevriend land, kan dat gevolgen hebben voor jouw leveringszekerheid. Je zou kunnen overwegen om contracten af te sluiten met een clausule die je beschermt bij een overname.

Als je een investeerder bent in AI-startups, is het verstandig om je portfolio te screenen op bedrijven die onder de nieuwe meldplicht kunnen vallen. Je kunt met de oprichters bespreken of zij al een plan hebben voor een eventuele overname door een buitenlandse partij. Een optie is om in de investeringsovereenkomst een bepaling op te nemen dat de startup verplicht is om een melding te doen bij een voorgenomen overname, zodat jij als investeerder niet voor verrassingen komt te staan. Overweeg om een juridisch expert in te schakelen die gespecialiseerd is in de Vifo-wet.

Bron: Computable