Het kabinet krijgt per 1 januari de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. Dit staat in een voorstel om de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit te breiden met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. Voor MKB-ondernemers die AI-ontwikkelingen doen of samenwerken met buitenlandse investeerders, betekent dit dat overnames en investeringen voortaan aan een strengere toets worden onderworpen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een wetswijziging aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer die de reikwijdte van de Wet vifo uitbreidt. Naast AI worden ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik toegevoegd. De wet geldt sinds 2023 al voor defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil kennis, innovaties en bedrijven beschermen, maar streeft tegelijkertijd naar een open economie. De uitbreiding moet overnames door bedrijven uit niet-bevriende landen zoals China kunnen tegenhouden als de nationale veiligheid in het geding is.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers die actief zijn in AI-ontwikkeling, kan deze wetswijziging directe gevolgen hebben. Als je bedrijf AI-technologie ontwikkelt die als strategisch wordt beschouwd, kan een overname of investering uit een niet-bevriend land worden geblokkeerd. Dit geldt ook voor samenwerkingsverbanden of joint ventures die als een vorm van investering worden gezien. De toets is niet alleen van toepassing op grote bedrijven; ook kleinere ondernemingen met gevoelige AI-toepassingen vallen onder de reikwijdte. Daarnaast is het mogelijk dat zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT onder de wet gaan vallen, zoals minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) heeft aangekondigd. Dit betekent dat ook MKB-bedrijven in de zorgsector alert moeten zijn op de nieuwe regels.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt die technologie ontwikkelt voor bijvoorbeeld beeldherkenning of natuurlijke taalverwerking, overweeg om je technologieportfolio te inventariseren. Kijk of jouw toepassingen vallen onder de zes toegevoegde technologieën, zoals AI, sensortechnologie of geavanceerde materialen. Je zou een juridisch adviseur kunnen inschakelen die gespecialiseerd is in investeringstoetsing om te beoordelen of jouw bedrijf onder de Wet vifo valt. Dit helpt om verrassingen te voorkomen als een buitenlandse partij interesse toont in een overname of investering.

Als je samenwerkt met een buitenlandse partner uit een niet-bevriend land, bijvoorbeeld voor co-ontwikkeling van AI-software, is het verstandig om de samenwerkingsvorm te herzien. Een joint venture of een aandelenoverdracht kan onder de toets vallen. Je zou kunnen overwegen om de samenwerking zo in te richten dat er geen sprake is van een overname of investering in de zin van de wet. Bespreek met je partner of een licentieovereenkomst of een dienstverleningscontract een alternatief kan zijn.

Als je als MKB-ondernemer in de zorg werkt met AI-toepassingen, bijvoorbeeld voor het analyseren van gezondheidsdata, houd er dan rekening mee dat ook jouw sector mogelijk onder de Wet vifo gaat vallen. Minister Sterk heeft aangegeven dat zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT mogelijk worden toegevoegd. Je zou nu al kunnen nagaan of jouw bedrijf data verwerkt die als strategisch kan worden beschouwd. Overweeg om een interne procedure op te zetten voor het melden van investeringen of overnames, zodat je tijdig kunt reageren op een eventuele toetsing.

Als je overweegt om een buitenlandse investeerder aan te trekken, bijvoorbeeld een durfkapitalist uit een niet-bevriend land, wees je ervan bewust dat de investering mogelijk wordt getoetst. Je zou vooraf contact kunnen opnemen met het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) om te vragen of jouw specifieke situatie onder de wet valt. Dit kan onzekerheid wegnemen en voorkomt dat een investering later wordt tegengehouden. Het is ook een optie om te kijken naar investeerders uit bevriende landen, zoals binnen de EU of de NAVO, om de kans op een blokkade te verkleinen.

Bron: Computable