Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen zoals China te blokkeren, als de nationale veiligheid in het geding is. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met AI en vijf andere technologieën. De maatregel kan al per 1 januari ingaan. Voor ondernemers die AI ontwikkelen of gebruiken, betekent dit dat buitenlandse investeringen en samenwerkingen straks aan een extra toets worden onderworpen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een wetswijziging aangekondigd die de reikwijdte van de Wet vifo vergroot. Vanaf 1 januari 2026 kunnen overnames, fusies en investeringen in Nederlandse bedrijven die actief zijn op het gebied van kunstmatige intelligentie worden getoetst op risico’s voor de nationale veiligheid. Naast AI vallen ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder de nieuwe regels. De wet geldt voor overnames door bedrijven uit niet-bevriende landen. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Eerder werd al duidelijk dat AI een sleutelrol speelt in de internationale hightech-wapenwedloop, zoals oud-minister Beljaarts in september 2024 aangaf.

Wat dit betekent

Voor ondernemers in de AI-sector verandert er concreet iets. Als je een bedrijf hebt dat AI-software, algoritmes of toepassingen ontwikkelt, en een partij uit een niet-bevriend land wil investeren of overnemen, dan moet die transactie worden gemeld bij het kabinet. De overheid kan de overname vervolgens verbieden als die een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid. Dit geldt niet alleen voor grote techbedrijven, maar ook voor kleinere MKB-ondernemingen die actief zijn in AI. Ook samenwerkingen zoals joint ventures of strategische partnerschappen kunnen onder de toets vallen. De wet is een uitbreiding van bestaande regels die al golden voor defensie, quantum, fotonica en halfgeleiders. Het kabinet wil hiermee kennis, innovaties en bedrijven beschermen tegen cyberoperaties, spionage en sabotage, zoals minister Herbert stelt.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt een buitenlandse investeerder aan te trekken, dan is het verstandig om vooraf te checken of die investeerder uit een niet-bevriend land komt. Je zou kunnen overleggen met een jurist die gespecialiseerd is in de Wet vifo om te bepalen of jouw bedrijf onder de nieuwe regels valt. Een optie is om de investeringsstructuur zo in te richten dat deze transparant is en voldoet aan de meldingsplicht. Overweeg om bij een eerste gesprek met een buitenlandse partij al te vragen naar de herkomst van het kapitaal en de uiteindelijke zeggenschap.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI gebruikt in je producten of diensten, bijvoorbeeld voor klantanalyse of procesoptimalisatie, dan is de kans klein dat je direct wordt geraakt. Toch is het goed om te weten dat de wet zich richt op bedrijven die AI ontwikkelen, niet alleen gebruiken. Maar als je een samenwerking aangaat met een AI-leverancier uit een niet-bevriend land, bijvoorbeeld voor maatwerksoftware, dan kan die relatie onder de loep worden genomen. Je zou kunnen overwegen om in je contracten een clausule op te nemen over wijzigingen in wet- en regelgeving.

Als je een bedrijf leidt dat actief is in een van de andere genoemde technologieën, zoals nanotechnologie of sensortechnologie, dan gelden dezelfde regels. Het is raadzaam om je investerings- en samenwerkingsstrategie te herzien. Een mogelijkheid is om een interne scan uit te voeren van alle bestaande en geplande samenwerkingen met partijen uit niet-bevriende landen. Overweeg om deze informatie te delen met je juridische of compliance-afdeling, zodat je tijdig kunt anticiperen op een meldingsplicht.

Als je een ondernemer bent die overweegt een buitenlands bedrijf over te nemen, bijvoorbeeld om toegang te krijgen tot AI-technologie, dan geldt de toets ook voor jou. Je zou kunnen nagaan of de overname partij uit een niet-bevriend land komt en of de technologie onder de nieuwe regels valt. Een optie is om vooraf een voorlopige toetsing aan te vragen bij het ministerie, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Bron: Computable