Het kabinet krijgt naar verwachting per 1 januari de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. Dit staat in een voorstel van minister Herbert (Economische Zaken) om de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit te breiden. Voor ondernemers die een AI-startup runnen of overwegen hun bedrijf te verkopen aan een buitenlandse partij, betekent dit dat er een extra juridische toets kan komen voordat een overname doorgaat.

Wat er aan de hand is

Minister Herbert wil de Wet vifo uitbreiden met zes technologiegebieden, waaronder kunstmatige intelligentie. De wet maakt het sinds 2023 mogelijk om overnames, fusies en investeringen in sensitieve technologie te toetsen op risico’s voor de nationale veiligheid. Tot nu toe gold dat voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. AI wordt daar nu aan toegevoegd, samen met geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik.

Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil daarom kennis, innovaties en bedrijven beschermen. Het voorstel is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Als het wordt aangenomen, kan de uitbreiding per 1 januari ingaan. Dat betekent dat overnames van AI-bedrijven door partijen uit bijvoorbeeld China dan kunnen worden tegengehouden.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers die een AI-bedrijf hebben, verandert er concreet iets. Als je overnamegesprekken voert met een buitenlandse partij, moet je rekening houden met een veiligheidstoets. Die toets kan vertraging opleveren of de overname helemaal blokkeren. Dit geldt niet alleen voor verkoop, maar ook voor investeringen en samenwerkingsvormen die als overname worden gezien.

De wet richt zich op niet-bevriende landen. Wat precies onder die categorie valt, wordt per geval beoordeeld. China wordt in het voorstel expliciet genoemd. Voor ondernemers betekent dit dat je niet zomaar kunt aannemen dat een buitenlandse investeerder of koper de overname kan afronden. Ook als je een klein AI-bedrijf hebt, kun je onder de wet vallen als jouw technologie als sensitief wordt beschouwd.

Daarnaast is het belangrijk om te weten dat de wet ook andere technologieën toevoegt. Als je bedrijf actief is in nanotechnologie, biotechnologie of geavanceerde materialen, kun je ook te maken krijgen met de toets. De overheid kijkt naar de technologie zelf, niet naar de grootte van het bedrijf.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt om een buitenlandse investeerder aan te trekken, is het verstandig om nu al juridisch advies in te winnen. Je kunt een specialist vragen of jouw technologie onder de nieuwe reikwijdte van de Wet vifo valt. Een optie is om een zogenaamde voorafgaande toets aan te vragen bij het Bureau Toetsing Investeringen. Zo weet je voordat je onderhandelingen start of er een risico is dat de overname wordt geblokkeerd.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-oplossingen ontwikkelt voor de zorg of defensie, is de kans groot dat jouw bedrijf onder de wet valt. Overweeg om je bedrijfsstructuur en eigendomsverhoudingen te laten doorlichten. Een mogelijkheid is om een overname- of investeringsstrategie op te stellen die rekening houdt met de veiligheidstoets. Je zou bijvoorbeeld kunnen kiezen voor een minderheidsbelang in plaats van een volledige overname, of voor een samenwerking met een partij uit een bevriend land.

Als je een AI-bedrijf wilt verkopen aan een buitenlandse partij, is het verstandig om de due diligence uit te breiden met een veiligheidstoets. Je kunt in de verkoopovereenkomst opnemen dat de transactie onder voorbehoud is van goedkeuring door de Nederlandse overheid. Een optie is om de koper te vragen om een verklaring dat hij geen banden heeft met niet-bevriende landen. Dit voorkomt dat de overname op het laatste moment wordt tegengehouden.

Als je samenwerkt met een buitenlandse AI-ontwikkelaar of onderzoeker, is het goed om te controleren of die samenwerking als een overname kan worden gezien. De Wet vifo kan ook van toepassing zijn op bepaalde vormen van investeringen en samenwerkingen. Je zou kunnen overwegen om een juridische check te doen voordat je een joint venture aangaat of intellectueel eigendom deelt. Een mogelijkheid is om de samenwerking zo in te richten dat er geen sprake is van zeggenschapsoverdracht.

Als je als ondernemer niet zeker weet of jouw technologie onder de wet valt, kun je een vrijblijvend gesprek aanvragen bij het Ministerie van Economische Zaken. Het Bureau Toetsing Investeringen geeft voorlichting over de reikwijdte van de wet. Een optie is om een korte beschrijving van je technologie en je plannen voor te leggen. Zo weet je of je actie moet ondernemen.

Bron: Computable