Het kabinet krijgt naar verwachting per 1 januari de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) wordt uitgebreid met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. Voor ondernemers betekent dit dat overnames, samenwerkingen of investeringen met bedrijven uit landen als China strenger worden getoetst op nationale veiligheidsrisico’s.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft aangekondigd de Wet vifo uit te breiden met AI, geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. De wet bestaat sinds 2023 en geldt nu al voor defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Ook worden vitale sectoren zoals energie, digitale infrastructuur en zorg onder de loep genomen. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil kennis, innovaties en bedrijven beschermen zonder de open economie volledig te verlaten. De aanpassing van het besluit is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor MKB’ers die actief zijn in AI of AI-technologie gebruiken, verandert er concreet iets. Als jouw bedrijf een AI-ontwikkeling heeft die interessant is voor een buitenlandse partij uit een niet-bevriend land, kan een overname of investering worden tegengehouden. Dit geldt ook voor samenwerkingen die als ‘investering’ worden gezien, zoals joint ventures of strategische partnerships. De wet is breed: het gaat niet alleen om grote overnames, maar ook om kleinere belangen. Voor bedrijven die AI-software inkopen van buitenlandse leveranciers uit risicolanden, kan het lastiger worden om die technologie te blijven gebruiken als de leverancier wordt overgenomen. De impact is het grootst voor bedrijven in de tech-, zorg-, energie- en defensiesector, maar ook voor MKB’ers die AI toepassen in bijvoorbeeld logistiek of productie.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-bedrijf runt en een buitenlandse investeerder uit een niet-bevriend land benadert, overweeg dan om vooraf juridisch advies in te winnen over de Wet vifo. De toets kan maanden duren en een overname onzeker maken. Je kunt het gesprek met de investeerder aangaan over alternatieve structuren, zoals een minderheidsbelang zonder zeggenschap, maar ook dat kan onder de wet vallen. Het is verstandig om de status van jouw technologie te laten beoordelen: valt deze onder de nieuwe definitie van AI? Zo ja, dan kun je de due diligence alvast voorbereiden.

Als je als MKB’er AI-software of -diensten inkoopt van een leverancier uit een risicoland, is een mogelijkheid om contractueel vast te leggen wat er gebeurt bij een overname van die leverancier. Denk aan een clausule over databeheer, continuïteit van de dienstverlening of een overstapgarantie. Je zou ook kunnen overwegen om een back-upleverancier uit een bevriend land te zoeken, zodat je niet afhankelijk wordt van één partij die mogelijk onder een overnameverbod komt te vallen.

Als je een samenwerking aangaat met een buitenlandse partij voor AI-ontwikkeling, kun je vooraf een risicoanalyse laten doen. Vraag een jurist of de samenwerking onder de Wet vifo valt. Dat geldt ook voor kleinere projecten: de wet kijkt naar zeggenschap en invloed, niet alleen naar het overnamebedrag. Overweeg om de samenwerking op te splitsen in aparte onderdelen, zodat niet het hele project onder de toets valt.

Als je in de zorg werkt met AI-toepassingen, let dan op de uitbreiding van de wet naar zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata. Minister Sterk heeft aangekondigd dat ook deze sector onder de Wet vifo kan gaan vallen. Als je AI inzet voor bijvoorbeeld diagnoses of patiëntdata, controleer dan of jouw technologieleverancier uit een niet-bevriend land komt. Een optie is om de data lokaal te hosten en de AI-software onafhankelijk te laten draaien van de leverancier.

Als je een investeerder bent die in Nederlandse AI-startups wil stappen, wees je ervan bewust dat de toets ook voor jou geldt. Zelfs een minderheidsbelang kan worden tegengehouden als de technologie als strategisch wordt gezien. Overweeg om vooraf een pre-toets aan te vragen bij het Bureau Toetsing Investeringen, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. Dit kan tijd en geld besparen.

Bron: Computable