Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. Deze maatregel, die per 1 januari 2027 van kracht kan worden, breidt de bestaande Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes extra technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. Voor ondernemers in de AI-sector betekent dit dat elke buitenlandse investering of overname straks aan een strengere toetsing wordt onderworpen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft aangekondigd de Wet vifo uit te breiden met zes technologieën: kunstmatige intelligentie, geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. De wet, die sinds 2023 van kracht is voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie, wordt hiermee aanzienlijk verbreed. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage, en is bescherming van kennis, innovaties en bedrijven noodzakelijk. De aanpassing van het besluit is inmiddels aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Eerder zei oud-minister Dirk Beljaarts in september 2024 al dat AI, autonome wapens, geavanceerde halfgeleiders, fotonica en quantumcomputers een belangrijke rol spelen in de hightech-wapenwedloop.

Wat dit betekent

Voor ondernemers in de AI-sector verandert er concreet iets. Als jouw bedrijf actief is in kunstmatige intelligentie, of een van de andere genoemde technologieën ontwikkelt of toepast, dan kan een overname of investering uit een niet-bevriend land (zoals China) straks worden tegengehouden. Dit geldt niet alleen voor een volledige overname, maar ook voor fusies en andere vormen van investeringen. De toetsing is bedoeld om te voorkomen dat gevoelige kennis, data of technologie in handen valt van partijen die een risico vormen voor de nationale veiligheid. Dit kan gevolgen hebben voor de manier waarop je samenwerkingen aangaat met buitenlandse partners, of hoe je kapitaal aantrekt. Ook als je zelf geen overname overweegt, kan de wet indirect impact hebben: investeerders uit niet-bevriende landen kunnen terughoudender worden, of juist sneller willen investeren voordat de wet ingaat.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt buitenlandse investeerders aan te trekken, is het verstandig om nu al te inventariseren of jouw technologie onder de nieuwe reikwijdte van de Wet vifo valt. Je zou kunnen nagaan of je bedrijf actief is in een van de zes genoemde technologiegebieden, en of je samenwerkt met partijen uit landen die als niet-bevriend worden beschouwd. Overweeg om juridisch advies in te winnen over de vraag hoe de wet jouw specifieke situatie raakt, en of je nu al stappen moet zetten om een eventuele overname of investering voor te bereiden op de toetsing.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-toepassingen gebruikt, maar niet zelf ontwikkelt, is de impact waarschijnlijk beperkt. De wet richt zich op overnames en investeringen in bedrijven die de technologie zelf maken of bezitten, niet op gebruikers. Toch is het goed om te weten dat als je bijvoorbeeld een AI-oplossing inkoopt van een bedrijf dat straks wordt overgenomen door een niet-bevriende partij, de levering of ondersteuning mogelijk kan veranderen. Een optie is om je leveranciers te vragen naar hun eigendomsstructuur en of zij verwachten dat de wet voor hen gevolgen heeft.

Als je een bedrijf leidt dat actief is in een van de andere vijf technologiegebieden, zoals geavanceerde materialen of biotechnologie, geldt hetzelfde advies. De uitbreiding van de wet raakt niet alleen AI, maar ook deze sectoren. Je zou kunnen overwegen om een interne scan te doen van je technologieportfolio en te bepalen of er onderdelen zijn die onder de nieuwe regels vallen. Overleg met een specialist internationaal recht kan helpen om te voorkomen dat je onbedoeld in een situatie terechtkomt waarin een geplande investering of samenwerking wordt geblokkeerd.

Als je een ondernemer bent die overweegt om een AI-bedrijf over te nemen, is het zaak om de herkomst van de koper goed te checken. De wet geldt voor overnames door partijen uit niet-bevriende landen, maar ook voor investeringen uit andere landen kan een toetsing volgen als de technologie gevoelig genoeg is. Een praktische stap is om bij een voorgenomen overname of fusie vooraf te toetsen of de transactie onder de Wet vifo valt, en zo ja, of er een melding nodig is. Dit voorkomt dat je later voor verrassingen komt te staan.

Bron: Computable