Het kabinet breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit naar kunstmatige intelligentie. Vanaf 1 januari aanstaande kunnen overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen zoals China worden geblokkeerd als de nationale veiligheid in het geding is.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft een wetswijziging aangekondigd die zes technologieën toevoegt aan de reikwijdte van de Wet vifo. Naast AI gaat het om geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. De wet toetst sinds 2023 al overnames in defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Ook vitale sectoren zoals energie en digitale infrastructuur vallen eronder. De aanpassing is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Volgens minister Herbert is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. ‘Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s.’

Wat dit betekent

Voor ondernemers in de AI-sector betekent deze uitbreiding dat een overname of investering uit een niet-bevriend land voortaan een veiligheidstoets kan krijgen. Dat geldt niet alleen voor grote fusies, maar ook voor kleinere overnames en investeringen in bedrijven die AI ontwikkelen of toepassen. De toets kan leiden tot een verbod. Dit raakt met name startups en scale-ups die afhankelijk zijn van buitenlandse financiering of een overname door een partij uit bijvoorbeeld China. Ook bedrijven die AI inzetten in vitale sectoren zoals energie of zorg moeten rekening houden met extra controle. De wet wordt daarnaast mogelijk uitgebreid naar zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT, zo heeft minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) onlangs laten weten.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overnamegesprekken voert met een buitenlandse partij. Overweeg om vroegtijdig te checken of de overname onder de Wet vifo valt. Je zou contact kunnen opnemen met het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) voor een vooroverleg. Een optie is om in je gesprekken met potentiële kopers al een clausule op te nemen die rekening houdt met een mogelijke toetsingsprocedure. Zo voorkom je dat je halverwege het traject wordt verrast.

Als je een scale-up bent die buitenlandse investeerders zoekt. Het is verstandig om in je due diligence al te onderzoeken of de investeerder uit een niet-bevriend land komt. Je zou kunnen overwegen om een juridisch adviseur in te schakelen die gespecialiseerd is in de Wet vifo. Een mogelijkheid is om in je investor deck al aan te geven dat je bekend bent met de toetsingsvereisten, wat vertrouwen wekt bij serieuze partijen.

Als je een bedrijf leidt dat AI toepast in vitale infrastructuur, zoals energie of digitale diensten. Overweeg om een interne scan uit te voeren op welke technologieën en data mogelijk onder de wet vallen. Je zou een overzicht kunnen maken van je AI-modellen, trainingsdata en toepassingsdomeinen. Een optie is om dit overzicht te delen met je juridische team, zodat zij kunnen beoordelen of een toekomstige overname of investering toetsingsplichtig is.

Als je samenwerkt met buitenlandse partners aan AI-onderzoek of -ontwikkeling. Het is goed om te weten dat niet alleen overnames, maar ook bepaalde investeringen en samenwerkingsvormen onder de wet kunnen vallen. Je zou kunnen overwegen om in je contracten een bepaling op te nemen dat beide partijen op de hoogte zijn van de Nederlandse toetsingsregels. Een mogelijkheid is om vooraf een vrijblijvend advies aan te vragen bij het BTI om te bepalen of jouw samenwerking risico loopt.

Als je overweegt je AI-bedrijf te verkopen aan een partij uit een niet-bevriend land. Overweeg om de verkoopvoorbereiding te starten met een inventarisatie van de technologieën die je bedrijf bezit. Je zou een lijst kunnen maken van patenten, algoritmes en datasets die mogelijk als sensitief worden beschouwd. Een optie is om een externe adviseur in te schakelen die ervaring heeft met de Wet vifo, zodat je het toetsingsproces soepel kunt doorlopen.

Bron: Computable