Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen, zoals China, te blokkeren als de nationale veiligheid in het geding is. Deze maatregel kan al vanaf 1 januari aanstaande van kracht worden en raakt niet alleen grote techbedrijven, maar ook MKB-ondernemers die actief zijn in kunstmatige intelligentie of samenwerken met buitenlandse partijen.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologieën. Naast AI vallen daar ook geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik onder. De wet bestaat al sinds 2023 voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil daarom kennis, innovaties en bedrijven beschermen, maar blijft volgens Herbert streven naar een open economie. Het wetsvoorstel is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor Nederlandse ondernemers in de AI-sector betekent dit dat een overname of investering door een buitenlandse partij uit een niet-bevriend land straks kan worden tegengehouden. Dat geldt ook voor samenwerkingsverbanden die als een feitelijke overname kunnen worden gezien. De impact is het grootst voor bedrijven die werken aan gevoelige toepassingen, zoals autonome systemen, gezichtsherkenning of militaire AI. Maar ook als je AI inzet voor kritieke infrastructuur, energie of gezondheidszorg, kun je onder de reikwijdte vallen. De wet is niet alleen bedoeld voor overnames, maar ook voor fusies en andere investeringsvormen. Daarnaast overweegt het kabinet om zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT onder de wet te laten vallen.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en buitenlandse investeerders overweegt. Je zou vooraf moeten nagaan of de investeerder uit een niet-bevriend land komt, zoals China. Overweeg om een juridisch adviseur in te schakelen die de Wet vifo kent. Vraag ook of de investeerder al eerder te maken heeft gehad met veiligheidstoetsen in andere landen. Een optie is om de investering zo te structureren dat deze niet als een overname wordt gezien, bijvoorbeeld via een minderheidsbelang zonder zeggenschap.

Als je een MKB-bedrijf hebt dat AI-componenten levert aan defensie of energie. Je zou kunnen inventariseren of jouw technologie onder de nieuwe definitie van sensitieve technologie valt. Dat bepaalt namelijk of een buitenlandse overname getoetst kan worden. Een mogelijkheid is om een interne risicoanalyse te doen en te kijken of je afhankelijk bent van buitenlandse toeleveranciers of partners. Overweeg om contracten met niet-bevriende partijen te herzien en alternatieve leveranciers te zoeken.

Als je samenwerkt met een buitenlands bedrijf aan een AI-project. Je zou moeten controleren of die samenwerking juridisch als een overname of fusie kan worden gezien. Dat is het geval als de buitenlandse partij zeggenschap krijgt over jouw bedrijf of technologie. Een optie is om de samenwerking zo in te richten dat de zeggenschap in Nederlandse handen blijft, bijvoorbeeld via een joint venture met een meerderheidsbelang voor jouw bedrijf. Overweeg om vooraf een veiligheidstoets aan te vragen bij het ministerie van Economische Zaken, zodat je zekerheid hebt over de haalbaarheid.

Als je overweegt je AI-bedrijf te verkopen aan een buitenlandse partij. Je zou kunnen nagaan of de koper uit een bevriend land komt, zoals een EU-lidstaat of de VS. Als dat niet het geval is, loop je het risico dat de verkoop wordt geblokkeerd. Een mogelijkheid is om eerst een voorlopige toetsing aan te vragen bij het kabinet, voordat je verdere stappen zet. Overweeg om in de verkoopovereenkomst een ontbindende voorwaarde op te nemen voor het geval de toetsing negatief uitvalt.

Bron: Computable