Het kabinet krijgt de bevoegdheid om overnames van Nederlandse AI-bedrijven door partijen uit niet-bevriende landen te blokkeren. Dit betekent dat als jij een AI-startup runt en een buitenlandse partij wil investeren of je bedrijf wil overnemen, de overheid kan ingrijpen wanneer de nationale veiligheid in het geding is. De maatregel treedt mogelijk al op 1 januari aanstaande in werking.

Wat er aan de hand is

Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) breidt de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) uit met zes technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie. De wet bestaat sinds 2023 en geldt nu al voor defensie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use technologie. De uitbreiding voegt AI, geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie, biotechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik toe. Volgens de minister is Nederland doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Het kabinet wil kennis, innovaties en bedrijven beschermen, maar houdt vast aan een open economie. De aanpassing van het besluit is aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer.

Wat dit betekent

Voor Nederlandse AI-startups en scale-ups verandert er concreet iets. Als je werkt aan AI-toepassingen in bijvoorbeeld defensie, gezondheidszorg, energie of digitale infrastructuur, kan een overname of investering uit een niet-bevriend land als China straks worden tegengehouden. Dat geldt ook voor samenwerkingen die juridisch als overname of fusie worden gezien. De wet is niet nieuw, maar de reikwijdte wordt breder. Waar voorheen alleen specifieke hightech-sectoren onder de toets vielen, komt nu een groot deel van de AI-sector erbij. Dit kan invloed hebben op je financieringsmogelijkheden en op je strategie voor internationale groei. Ook als je als klein bedrijf werkt met gevoelige data of AI-modellen die in vitale sectoren worden ingezet, kun je onder de toets vallen.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een AI-startup runt en overweegt een buitenlandse investeerder aan te trekken, is het verstandig om nu al te checken of jouw technologie onder de nieuwe definitie valt. Kijk of je werkt met AI in een van de genoemde sectoren: defensie, energie, digitale infrastructuur, gezondheidszorg. Overweeg om juridisch advies in te winnen over de Wet vifo en hoe die jouw specifieke situatie raakt. Je zou kunnen beginnen met een interne inventarisatie van je technologie en klantsegmenten.

Als je een AI-bedrijf hebt dat overgenomen wil worden door een partij uit een niet-bevriend land, moet je er rekening mee houden dat de overheid de overname kan blokkeren. Een optie is om alternatieve overnamekandidaten uit bevriende landen te verkennen, of om de overnamestructuur zo in te richten dat de nationale veiligheidstoets geen belemmering vormt. Overweeg om vroegtijdig contact op te nemen met het ministerie van Economische Zaken voor een vooroverleg.

Als je samenwerkt met een buitenlands bedrijf aan AI-projecten, is het goed om te weten dat niet elke samenwerking onder de wet valt. Alleen overnames, fusies en bepaalde investeringen worden getoetst. Maar als de samenwerking leidt tot zeggenschap of invloed van een niet-bevriende partij, kan dat alsnog onder de reikwijdte vallen. Je zou kunnen overwegen om je samenwerkingsovereenkomst te laten toetsen op mogelijke risico’s.

Als je in de zorg werkt met AI en gezondheidsdata, is het relevant dat ook zorginstellingen en aanbieders van gezondheidsdata en ICT mogelijk onder de Wet vifo gaan vallen. Dit is nog niet definitief, maar minister Sterk heeft dit aangekondigd. Overweeg om de ontwikkelingen te volgen en je compliance hierop voor te bereiden.

Bron: Computable