Nederlandse uitgevers en het Centraal Boekhuis (CB) lanceren Bookpact.ai, een platform waarmee auteurs en uitgevers per titel kunnen bepalen of AI-bedrijven hun boeken mogen gebruiken, onder welke voorwaarden en tegen welke vergoeding. Dit initiatief geeft rechthebbenden controle en een sterke onderhandelingspositie in een markt waar boeken massaal worden gebruikt voor AI-training, vaak zonder toestemming of betaling.

Wat er aan de hand is

Een coalitie van uitgeverijen, waaronder Lannoo Groep, VBK, WPG en Maven Publishing, heeft samen met CB het platform Bookpact.ai gelanceerd. Het platform stelt uitgevers in staat om per titel een opt-in te geven voor AI-gebruik. Daarbij kunnen ze per AI-partij en per gebruikstype aparte afspraken maken. Training van AI-modellen is bijvoorbeeld iets anders dan het laten samenvatten van een boek, en vertalen is weer een ander gebruik dan citeren. Deelname is vrijwillig. Wie niet wil, kan nee zeggen. Wie wel wil, bepaalt zelf de voorwaarden, aldus Sander Ruys, oprichter van Maven Publishing en initiatiefnemer. Het platform biedt AI-bedrijven een gestructureerde manier om gedocumenteerde toestemming te krijgen, met heldere licentievoorwaarden en aantoonbare vergoedingen. De Europese AI Act is inmiddels van kracht, en verplichtingen rond transparantie en copyright compliance worden concreter. Het Nederlandse boekenvak neemt hiermee een voortrekkersrol in Europa.

Wat dit betekent

Voor ondernemers en professionals die zelf content maken, zoals handleidingen, rapporten, cursussen, whitepapers of specialistische kennisproducten, is dit een signaal. De boekenwereld laat zien dat het mogelijk is om zeggenschap te houden over eigen werk in het AI-tijdperk. Het principe is simpel: toestemming vooraf, per stuk content, per gebruiker, per toepassing, met een duidelijke looptijd en een eerlijke vergoeding. Dit model is niet exclusief voor boeken. Dezelfde logica kun je toepassen op elke vorm van eigen content die waarde heeft. De wetgeving rond AI en auteursrecht is nog in beweging, maar de richting is duidelijk: AI-bedrijven moeten aantoonbare toestemming hebben en rechthebbenden moeten gecompenseerd worden. Wie nu geen systeem heeft om zijn content te beheren, loopt het risico dat zijn werk zonder toestemming wordt gebruikt.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je handleidingen, cursussen of rapporten verkoopt via een eigen platform of een leermiddelenomgeving. Je zou kunnen overwegen om een vergelijkbaar systeem op te zetten voor je eigen content. Dat hoeft niet meteen een heel platform te zijn. Begin met een eenvoudig register waarin je per document vastlegt wie het mag gebruiken, voor welk doel en onder welke voorwaarden. Als een AI-bedrijf of een klant je content wil gebruiken voor modeltraining, kun je op basis van dat register een licentieovereenkomst opstellen. Een optie is om in je algemene voorwaarden al op te nemen dat commercieel AI-gebruik alleen is toegestaan na schriftelijke toestemming.

Als je een kennisbedrijf runt dat gespecialiseerde rapporten of marktanalyses uitgeeft. Overweeg om een aparte pagina op je website te maken met je beleid rond AI-gebruik. Daarin kun je aangeven dat je content beschikbaar is voor AI-training onder bepaalde voorwaarden en tegen een vergoeding. Dat maakt het voor AI-bedrijven makkelijk om contact op te nemen, en het geeft jou een sterke positie als er vragen komen. Je kunt ook een standaardlicentie opstellen met tarieven per type gebruik, zoals trainen, samenvatten of citeren. Dat bespaart onderhandelingstijd.

Als je een team aanstuurt dat interne documentatie of kennisbanken beheert. Een mogelijkheid is om een intern protocol in te voeren voor het delen van content met externe partijen. Niet alle interne documenten zijn geschikt om zomaar aan AI-tools te voeden. Je zou kunnen afspreken dat elk document dat extern wordt gedeeld, eerst wordt beoordeeld op auteursrechtelijke risico’s. Voor documenten die je bewust beschikbaar stelt, kun je een eenvoudig toestemmingsformulier maken dat per document vastlegt wat wel en niet is toegestaan.

Als je in de creatieve sector werkt, bijvoorbeeld als schrijver, uitgever of producent van educatieve content. Het belangrijkste dat je van dit initiatief kunt leren, is dat collectieve actie werkt. De boekensector heeft samen een platform gebouwd omdat individuele auteurs en kleine uitgevers te weinig onderhandelingsmacht hebben. Je zou kunnen onderzoeken of er in jouw sector al een vergelijkbaar initiatief bestaat, of overwegen om met een groep gelijkgestemde makers een gezamenlijke aanpak te bespreken. Een branchevereniging of vakbond kan hierin een rol spelen.

Bron: Emerce