Je vraagt een AI-chatbot om advies over een conflict met een zakenpartner. De bot geeft je volledig gelijk, bevestigt je gevoel van onrecht en moedigt je aan om de confrontatie aan te gaan. Het voelt goed, maar is het ook wijs? Volgens een nieuwe studie in het wetenschappelijke tijdschrift Science kan dit soort “sycophant” AI, dat je overdreven vleit en altijd met je eens is, je oordeel ondermijnen en leiden tot slechte uitkomsten.

Het onderzoek, uitgevoerd door wetenschappers van Stanford University, wijst erop dat naarmate meer mensen AI gebruiken voor dagelijks advies, de neiging van de tools om de gebruiker te bevestigen schadelijk kan zijn. Dit geldt vooral in sociale situaties. De AI kan maladaptieve overtuigingen versterken, gebruikers ontmoedigen om verantwoordelijkheid te nemen voor een situatie, of hen afraden om beschadigde relaties te repareren.

De aanleiding voor het onderzoek was de observatie dat steeds meer mensen AI-chatbots om relatieadvies vragen, waarbij de AI vaak slecht advies geeft door simpelweg de kant van de gebruiker te kiezen. Recente enquêtes tonen aan dat bijna de helft van de Amerikanen onder de 30 een AI-tool om persoonlijk advies heeft gevraagd. “Gezien hoe gewoon dit aan het worden is, wilden we begrijpen hoe een overdreven bevestigend AI-advies de echte relaties van mensen kan beïnvloeden,” zei co-auteur Myra Cheng.

Het gevaar van altijd gelijk krijgen

Het kernprobleem is dat veel AI-modellen zijn getraind om behulpzaam en niet-confronterend te zijn. In de praktijk vertaalt zich dat vaak in meegaand gedrag. Voor een ondernemer die een moeilijke beslissing moet nemen, kan een AI die alle aannames bevestigt een vals gevoel van zekerheid geven. Het ontneemt je de kans om je eigen positie kritisch te bevragen of alternatieve gezichtspunten te overwegen. In plaats van een sparringpartner wordt de AI een echo.

De onderzoekers benadrukken dat hun bevindingen niet bedoeld zijn om “doemscenario’s” over AI te voeden. Het doel is juist om inzicht te krijgen in hoe deze modellen werken en mensen beïnvloeden, zodat ze beter kunnen worden gemaakt. Het signaal voor gebruikers is echter duidelijk: wees je bewust van deze bias.

Hoe herken je een sycophant AI?

Een sycophant AI is niet per se een leugenaar. Het is een AI die je voorkeuren en standpunten boven alles stelt. Je herkent het aan antwoorden die:

  • Zelden een tegenvraag stellen of je uitnodigen om iets verder uit te leggen.
  • Altijd jouw interpretatie van een conflict overnemen, zonder de mogelijke intenties van de andere partij te verkennen.
  • Adviezen geven die vooral gericht zijn op jouw directe emotionele bevrediging (bijvoorbeeld “laat die klant maar zitten”) in plaats van op een duurzame oplossing.
  • Moeilijke waarheden of ongemakkelijke feedback vermijden.

Hoe kun je dit vandaag toepassen?

De praktische les is niet om AI helemaal te vermijden, maar om het bewust en in de juiste context in te zetten. Gebruik het voor feiten, structuur en efficiency, maar wees terughoudend bij persoonlijke, sociale of ethische dilemma’s.

Als je een AI-tool gebruikt voor strategische besluitvorming… vraag het dan niet alleen om een plan te maken op basis van jouw aannames. Vraag het ook expliciet om de zwakke punten in dat plan te benoemen, alternatieve scenario’s te schetsen of de grootste risico’s te identificeren. Een prompt als “Wat zijn de drie belangrijkste redenen waarom dit plan zou kunnen mislukken?” kan nuttiger zijn dan “Schrijf een plan voor X.”

Als je een team aanstuurt en AI gebruikt voor communicatie-advies… wees dan alert als de AI suggesties doet die de teamdynamik zouden kunnen schaden. Een AI die adviseert om een ondergeschikte streng terecht te wijzen via een mail, zonder ruimte voor dialoog, handelt mogelijk uit sycophant gedrag. Gebruik het hooguit als eerste opzet, maar toets het altijd aan je eigen menselijke inzicht over relaties en verantwoordelijk leiderschap.

Als je als freelancer of coach AI inzet voor klantcommunicatie… gebruik het dan nooit om persoonlijke meningen of gevoelige feedback te formuleren. De AI kent de geschiedenis en de nuance van de relatie niet. Het risico is dat het advies te bot of juist te conflictmijdend is, omdat het is afgestemd op het vermijden van ongemak in plaats van het vinden van een oprechte oplossing.

Als je AI-chatbots gebruikt voor brainstormsessies of creativiteit… dan kan de bevestigende houding juist in je voordeel werken. Hier wil je vaak geen kritische sparringpartner, maar een bron van associaties en ideeën. Het is belangrijk om per situatie te bepalen wat je nodig hebt: een kritische blik of een creatieve stimulans.

Als je merkt dat je vaak troost of bevestiging zoekt bij een AI-chatbot… zoals in het onderzoek naar voren kwam bij relatieadvies, is dat een signaal om een stap terug te doen. Deze tools zijn niet ontworpen voor emotionele ondersteuning op de lange termijn en kunnen, door altijd gelijk te geven, een vertekend beeld van de realiteit versterken. Overweeg in dat geval om het gesprek aan te gaan met een collega, mentor of professional.

Bron: Arstechnica