De opkomst van AI-agents als vervanging voor menselijke werknemers dreigt een nieuw fiscaal gat te creëren voor de Nederlandse staat, terwijl het tegelijkertijd de arbeidsmarkt fundamenteel verandert. Waar een menselijke accountant duizenden euro’s per maand kost, kost een abonnement op een AI-agent slechts enkele honderden. Die kostenbesparing betekent echter ook dat er geen belastingen en sociale premies meer worden afgedragen over dat werk, wat volgens een analyse op Sprout een nieuwe generatie ‘belastingontduikers’ zou kunnen creëren.

Wat er aan de hand is

De discussie over de impact van AI op werk en economie bereikt een nieuw niveau. Waar het eerst ging over taken, gaat het nu over volledige functies die kunnen worden geautomatiseerd. Een bedrijf kan in theorie zijn boekhouder, webdesigner, social media manager en office manager vervangen door AI-agents. Het werk wordt nog steeds uitgevoerd, maar de bijdrage aan belastingen en sociale zekerheid is nul. Dit fenomeen speelt zich af tegen de achtergrond van alarmerende voorspellingen. Het World Economic Forum Future of Jobs Report 2025 voorspelt dat er tegen 2030 wereldwijd 92 miljoen banen zullen verdwijnen. Dario Amodei, CEO van AI-bedrijf Anthropic, verwacht dat de helft van de kantoorbanen tegen die tijd is geschrapt. Recent onderzoek van Writer en Workplace Intelligence in Europa toont aan dat de schrik er goed in zit bij werknemers; bijna één op de drie geeft toe de AI-strategie van hun bedrijf te saboteren, bij Generatie Z is dat zelfs 44 procent.

Wat dit betekent

Voor ondernemers betekent dit een directe kans op kostenbesparing, maar ook een grotere verantwoordelijkheid in hun rol als werkgever en belastingbetaler. De keuze voor een AI-agent boven een menselijke freelancer of werknemer heeft financiële consequenties die verder reiken dan de eigen boekhouding. Het betekent minder inkomsten voor de sociale zekerheid, wat op termijn de betaalbaarheid van uitkeringen en pensioenen onder druk kan zetten. Voor sectoren die sterk leunen op kenniswerk, administratie, creatieve diensten en communicatie, zal de vraag naar menselijk talent verschuiven. Het betekent niet per se dat al het werk verdwijnt, maar wel dat de aard van het werk en de benodigde vaardigheden radicaal veranderen. Voor de overheid ontstaat een nieuw en groeiend gat in de belastinginkomsten, omdat geautomatiseerde ‘arbeid’ momenteel niet wordt belast op de manier waarop menselijke arbeid dat wel is.

Hoe je dit kunt toepassen

De praktische toepassing hangt sterk af van je eigen situatie en de ethische en fiscale afwegingen die je maakt. Het is geen kwestie van simpelweg mensen vervangen door software, maar van bewust kiezen hoe je je bedrijf wilt runnen en welke verantwoordelijkheid je neemt.

Als je overweegt een freelancer of medewerker te vervangen… Weeg de kostenbesparing niet alleen af tegen de kwaliteit van het werk, maar ook tegen de bredere impact. Een menselijke kracht brengt creativiteit, relatiebeheer en contextbegrip mee die een AI (nog) mist. Een mogelijkheid is om de AI-agent in te zetten als ondersteuning voor de menselijke medewerker, waardoor die efficiënter wordt en zich kan richten op hoogwaardigere taken.

Als je je zorgen maakt over de toekomst van je team… Open het gesprek over AI. In plaats van strategieën te laten saboteren uit angst, kun je transparant zijn over hoe je technologie wilt inzetten om het werk makkelijker te maken, niet om mensen overbodig te maken. Overweeg om samen met je team te verkennen welke repetitieve taken geautomatiseerd kunnen worden, zodat er tijd vrijkomt voor werk dat meer waarde toevoegt.

Als je een langetermijnvisie voor je bedrijf ontwikkelt… Houd rekening met een mogelijk toekomstig belastingstelsel. Tech-CEO’s zoals Sam Altman van OpenAI pleiten al voor een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op kapitaal en geautomatiseerde arbeid. Hoewel dit nu nog niet aan de orde is, zouden dergelijke wijzigingen op termijn de kostenvoordelen van automatisering kunnen beïnvloeden. Bouw daarom flexibiliteit in je bedrijfsmodel in.

Bron: Sprout