Het antwoord is: ja, een AI-agent is voor een MKB-ondernemer goedkoper dan een werknemer, maar die besparing heeft een keerzijde. Minder salarissen betekenen minder belasting- en premie-inkomsten voor de AOW, zorg en andere sociale voorzieningen. Als ondernemer moet je je realiseren dat jouw keuze voor automatisering niet alleen een bedrijfseconomische is, maar ook een maatschappelijke.

Wat er aan de hand is

De discussie over een ‘AI-tax’ laait op. Het idee is simpel: naarmate AI-agents en robots meer werk overnemen van mensen, daalt de loonsom in de economie. Over die lonen worden nu belastingen en sociale premies geheven. Minder loon betekent minder inkomsten voor de overheid, terwijl de kosten voor AOW, zorg en uitkeringen mogelijk gelijk blijven of stijgen. Sam Altman, CEO van OpenAI, pleit voor een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op kapitaal en geautomatiseerde arbeid. Hoogleraar Ulrich Zierahn-Weilage heeft echter weinig vertrouwen in zo’n AI-tax. Volgens hem wordt de impact van AI op werkgelegenheid vaak overschat, maar hij heeft wel andere zorgen, bijvoorbeeld over de verdeling van de opbrengsten van automatisering. De redactie van MT/Sprout wijst erop dat techmiljardairs hier een dubbele agenda kunnen hebben: zij profiteren zelf het meest van automatisering.

Wat dit betekent

Voor jou als MKB-ondernemer of professional betekent dit dat de rekensom ‘AI-agent kost honderden euro’s, een werknemer duizenden’ niet volledig is. Die besparing is reëel, maar je moet ook nadenken over de bredere context. Stel dat jouw bedrijf een boekhouder vervangt door een AI-abonnement. Die boekhouder betaalde inkomstenbelasting, premies volksverzekeringen en werkgeverslasten. Die inkomsten vallen weg. Op termijn kan dat betekenen dat de overheid de lasten voor de sociale zekerheid moet verhogen, bijvoorbeeld via hogere btw of vennootschapsbelasting. Of dat de AOW-leeftijd verder omhoog gaat. Voor een ondernemer die nu kiest voor automatisering, is het de vraag of die maatschappelijke kosten op termijn niet alsnog op zijn bordje terechtkomen.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een accountantskantoor of administratiekantoor runt, overweeg dan om de inzet van AI-agents niet alleen te zien als een kostenbesparing, maar ook als een kans om je dienstverlening te herpositioneren. Je zou kunnen onderzoeken of je klanten kunt helpen met strategisch advies over de fiscale gevolgen van automatisering in hun eigen bedrijf. Een mogelijkheid is om een aparte dienst te ontwikkelen die de ‘sociale kosten’ van automatisering in kaart brengt voor je klanten.

Als je een productiebedrijf hebt waar repetitief werk wordt gedaan, denk dan na over hoe je de vrijkomende middelen kunt inzetten. In plaats van alleen te besparen op loonkosten, zou je kunnen investeren in omscholing van je huidige personeel naar functies die niet door AI worden overgenomen, zoals kwaliteitscontrole of klantrelatiebeheer. Een optie is om een deel van de besparing te reserveren voor een intern ‘transitiefonds’ dat medewerkers helpt bij een overstap.

Als je een team aanstuurt in de dienstverlening, overweeg dan om het gesprek over automatisering niet te beperken tot efficiëntie. Je zou je team kunnen vragen: wat doen we met de tijd die we besparen? Een mogelijkheid is om een deel van de winst uit automatisering te gebruiken voor extra opleidingsbudget of voor het verbeteren van arbeidsvoorwaarden. Zo blijf je aantrekkelijk als werkgever, ook als je minder mensen nodig hebt.

Als je als zelfstandig ondernemer werkt, besef dan dat jouw eigen bijdrage aan de sociale zekerheid verandert. Een AI-agent die jouw werk ondersteunt, is een zakelijke kostenpost. Maar als je zelf minder uren maakt omdat de AI het werk doet, daalt je inkomen en daarmee je pensioenopbouw. Overweeg om een deel van de besparing apart te zetten voor een extra pensioenvoorziening of een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Bron: Sprout