Het antwoord is: je kunt nú al beginnen met voldoen aan de geest van ISO 42001, de nieuwe internationale norm voor verantwoord AI-gebruik, zonder dat je direct het volledige certificeringstraject hoeft te doorlopen. Vier Nederlandse organisaties laten zien hoe je met beperkte middelen kunt vooruitlopen op een norm die binnen afzienbare tijd een harde eis wordt in aanbestedingen en klantcontracten.

Wat er aan de hand is

ISO 42001 is een internationale norm voor verantwoord AI-gebruik, vergelijkbaar met de bekende ISO 27001 voor informatiebeveiliging. Wereldwijd hebben ongeveer driehonderd organisaties het keurmerk al gehaald, waaronder KPMG en CM.com. De verwachting is dat ISO 42001 dezelfde route volgt als ISO 27001: eerst een strategische keuze voor early adopters, daarna een vanzelfsprekendheid en uiteindelijk een harde eis in aanbestedingen. Vier Nederlandse organisaties – Milgro, Ictivity, Ilionx en Thinkwise – wachten niet tot die eis er is, maar handelen er nu al naar. Zij zien certificering niet als kostenpost, maar als strategische investering die hen een voorsprong geeft op concurrenten.

Wat dit betekent

Voor ondernemers en professionals in het MKB betekent dit dat de druk om aan te tonen dat je AI verantwoord gebruikt, snel zal toenemen. Vooral in sectoren zoals zorg, lokale overheid en woningcorporaties wordt ISO 42001 volgens Michael Schmitt van Ictivity een kwestie van tijd. Wie dan al gecertificeerd is, staat sterker in aanbestedingen en in de dagelijkse klantrelatie. Mariët Scholten van Thinkwise trekt een parallel met cybersecurity: vragen over AI volgen dezelfde route van bewustwording naar verwachting naar eis. De organisaties die dan al kunnen laten zien dat ze aan de norm voldoen, hoeven niet meer te reageren op vragen – ze kunnen het gewoon aantonen. Dit betekent dat vooruitlopen op ISO 42001 niet alleen een kwestie is van compliance, maar van concurrentiepositie.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een klein bedrijf runt met beperkte middelen kun je beginnen met het documenteren van je AI-gebruik. Maak een eenvoudig overzicht van alle AI-tools die je inzet, of het nu gaat om ChatGPT, een AI-klantenservicebot of een automatiseringsscript. Beschrijf per tool wat het doet, welke data het verwerkt en wie er verantwoordelijk voor is. Dit is de basis van elk ISO 42001-traject en kost je alleen tijd, geen geld. Je zou kunnen overwegen om dit overzicht te delen met je team, zodat iedereen weet welke AI er draait en waar de risico’s liggen.

Als je een team aanstuurt kun je een interne richtlijn opstellen voor het gebruik van AI. Denk aan afspraken over welke data je wel en niet in AI-tools mag stoppen, wie toestemming moet geven voor nieuwe AI-toepassingen en hoe je test of een AI betrouwbaar is. Dit hoeft geen formeel beleidsdocument te zijn; een korte notitie of een gedeeld document in je projectmanagementtool is voldoende. Het belangrijkste is dat je de geest van de norm volgt: aantoonbaar en gestructureerd omgaan met AI. Je zou kunnen overwegen om dit halfjaarlijks te evalueren en aan te scherpen.

Als je in een sector werkt waar aanbestedingen belangrijk zijn – zoals zorg, overheid of woningcorporaties – kun je nu al beginnen met het verzamelen van bewijs dat je AI verantwoord gebruikt. Documenteer hoe je AI-modellen test op bias, hoe je gebruikers informeert over AI-inzet en hoe je fouten of incidenten afhandelt. Dit zijn precies de onderdelen die ISO 42001 toetst. Een mogelijkheid is om een eenvoudige checklist te maken van deze punten en die mee te sturen met offertes of aanbestedingen, nog zonder dat je gecertificeerd bent. Dat laat zien dat je vooruitloopt en serieus neemt wat eraan komt.

Als je overweegt om daadwerkelijk certificering aan te vragen kun je eerst een zogenoemde gap-analyse doen. Dat is een inventarisatie van waar je nu staat ten opzichte van de norm. Veel adviesbureaus bieden dit aan als een lichte dienst, zonder dat je meteen het hele traject in hoeft. Je zou kunnen overwegen om dit te combineren met bestaande audits of kwaliteitsprocessen, zodat de kosten beperkt blijven. Gijs Derks van Milgro benadrukt dat ISO 42001 voor hem een aankomende ‘license to operate’ is – iets wat je gewoon moet hebben om serieus mee te doen. Door nu al te beginnen, voorkom je dat je straks in de achterhoede zit.

Bron: Computable (https://www.computable.nl/2026/05/15/geen-ai-zonder-keurmerk-waarom-vooruitlopen-op-iso-42001-slim-is/)