Het antwoord

AI verandert niet alleen hoe je werkt, maar ook hoe je team met elkaar omgaat. Doordat medewerkers steeds vaker een chatbot raadplegen in plaats van een collega, verdwijnen de informele gesprekken die vertrouwen en samenwerking opbouwen. Als ondernemer moet je daar actief op sturen, anders krijg je straks een team van geïsoleerde individuen die alles zelf proberen op te lossen.

Wat er aan de hand is

Uit recent onderzoek van Newcom blijkt dat 4,6 miljoen Nederlanders AI-tools gebruiken op hun werk. De impact op de onderlinge relaties blijft nog onderbelicht, maar de signalen nemen toe. Waar collega’s vroeger afhankelijk waren van elkaar voor kennisdeling en brainstorms, kunnen ze nu binnen enkele seconden een antwoord halen uit ChatGPT of een andere AI-chatbot. Marleen Huysman, hoogleraar kennis en organisatie aan de VU, waarschuwt in een interview met Vuurwerk dat sociale interacties essentieel zijn voor vertrouwen. Amy Gallo, expert in werkvloerdynamiek, schrijft in Harvard Business Review dat AI nieuwe conflicten veroorzaakt tussen collega’s. Uit een Amerikaans experiment met meer dan 200 deelnemers blijkt dat mensen minder tevreden zijn over hun relatie met een vriend zodra ze weten of vermoeden dat een AI-tool een bericht heeft gegenereerd. Ze vinden dat de ander te weinig moeite doet.

Wat dit betekent

Voor jou als ondernemer betekent dit dat de introductie van AI in je bedrijf niet alleen een technische uitdaging is, maar ook een sociale. De taken die AI overneemt – zoals het beantwoorden van vragen, het schrijven van e-mails of het genereren van ideeën – waren vroeger de aanleiding voor gesprekken tussen collega’s. Als die gesprekken wegvallen, verdwijnt ook de kans om vertrouwen op te bouwen. Het risico is dat medewerkers zich geïsoleerd voelen en dat er spanningen ontstaan, bijvoorbeeld over wie wel of geen AI gebruikt. In een klein team is dat effect nog groter, omdat iedereen direct afhankelijk is van elkaar.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een team aanstuurt dat AI-tools gebruikt, overweeg om duidelijke afspraken te maken over wanneer AI wel en niet wordt ingezet. Je zou kunnen afspreken dat medewerkers bij een vraag eerst een collega raadplegen voordat ze een chatbot openen. Een optie is om een ‘mens eerst’-regel in te voeren voor kennisdeling, zodat de informele uitwisseling behouden blijft.

Als je merkt dat medewerkers minder met elkaar praten, kun je bewust momenten inplannen voor sociale interactie. Denk aan een wekelijkse korte stand-up waarin iedereen een vraag deelt die die week is opgekomen, zonder dat AI eraan te pas komt. Een mogelijkheid is om een ‘geen AI’-overleg in te voeren, waarin alleen menselijke input telt.

Als je ziet dat collega’s elkaars AI-gebruik wantrouwen, bijvoorbeeld bij e-mails of rapporten, overweeg om transparantie te stimuleren. Je zou kunnen afspreken dat medewerkers aangeven wanneer ze AI hebben gebruikt, bijvoorbeeld met een korte opmerking onderaan een bericht. Een optie is om een teamnorm te bespreken: wat vinden jullie acceptabel en wat niet?

Als je een nieuw teamlid inwerkt, overweeg om de eerste weken AI-gebruik te beperken tot taken die geen sociale interactie vereisen. Een mogelijkheid is om de nieuwe medewerker te laten leren door vragen te stellen aan collega’s, zodat die relaties vanzelf ontstaan. Je zou kunnen afspreken dat de eerste maand een ‘AI-vrije zone’ is voor kennisdeling.

Als je AI inzet voor brainstorms, overweeg om de output van de chatbot altijd te bespreken in een teamoverleg. Een optie is om de AI-ideeën te gebruiken als startpunt, maar de verdere uitwerking samen te doen. Zo blijft de interactie bestaan en voorkom je dat medewerkers alleen achter hun scherm zitten.

Bron: Sprout (https://mtsprout.nl/werk-leven/ai-relaties-collegas)