4,6 miljoen Nederlanders gebruiken inmiddels AI-tools op hun werk, maar de impact op de sociale dynamiek tussen collega’s blijft onderbelicht. Terwijl AI taken overneemt, verdwijnen ook de informele momenten waarop vertrouwen en samenwerking worden opgebouwd. Voor MKB-ondernemers die AI willen invoeren, is het bewaken van die teamrelaties minstens zo belangrijk als de technische implementatie.

Wat er aan de hand is

Uit onderzoek van Newcom blijkt dat 4,6 miljoen Nederlanders AI-tools gebruiken op hun werk. De focus ligt meestal op productiviteitswinst, maar de sociale impact krijgt minder aandacht. Marleen Huysman, hoogleraar kennis en organisatie aan de VU, waarschuwt in een interview met Vuurwerk dat sociale interacties essentieel zijn voor het opbouwen van vertrouwen binnen teams. Als die verdwijnen, blijven geïsoleerde medewerkers over die alles zelf proberen op te lossen.

Amy Gallo, expert in werkvloerdynamiek, schrijft in Harvard Business Review dat AI nieuwe conflicten tussen collega’s veroorzaakt. Een voorbeeld: wanneer een collega een e-mail stuurt die door AI is gegenereerd, kan dat wantrouwen oproepen. Uit een Amerikaans experiment met meer dan 200 deelnemers blijkt dat mensen minder tevreden zijn over hun relatie met een vriend nadat ze een door AI gegenereerd bericht hebben ontvangen. Ze voelen zich onzekerder over de intenties van de ander.

Wat dit betekent

Voor MKB-ondernemers betekent dit dat het invoeren van AI-tools niet alleen een technische uitdaging is, maar ook een sociale. De informele kennisuitwisseling tussen collega’s – vragen stellen, overleggen, samen oplossingen bedenken – is een belangrijke bouwsteen van vertrouwen. Als AI die interacties vervangt, kan dat leiden tot een afname van teamgevoel en een toename van onderling wantrouwen.

Vooral in kleinere teams, waar samenwerking en onderling vertrouwen vaak de ruggengraat vormen, kan dit effect snel voelbaar zijn. Een medewerker die twijfelt of een mail van een collega wel echt door die persoon is geschreven, of die het gevoel heeft dat een collega ‘geen moeite meer doet’, kan dat de samenwerking onder druk zetten.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een team van vijf tot vijftien mensen aanstuurt, overweeg om duidelijke afspraken te maken over het gebruik van AI-tools. Je zou kunnen afspreken dat teamleden altijd vermelden wanneer ze AI hebben gebruikt voor een bericht of document. Dat voorkomt onzekerheid en wantrouwen. Een mogelijkheid is om een korte standaardzin toe te voegen, zoals ‘met hulp van AI samengevat’ of ‘gegenereerd met ChatGPT, gecontroleerd door mij’.

Als je merkt dat medewerkers minder snel naar elkaar toe lopen voor overleg, kun je bewust ruimte creëren voor informele interactie. Een optie is om wekelijkse korte check-ins in te plannen zonder vaste agenda, waarin teamleden elkaar kunnen vragen hoe het gaat of om hulp kunnen vragen. Overweeg om een vast moment in de week te reserveren waarop AI even uit staat en menselijk contact voorrang krijgt.

Als je AI inzet voor klantcontact of interne communicatie, kun je een gedeelde richtlijn opstellen. Je zou kunnen bepalen dat bepaalde typen berichten – zoals persoonlijke feedback of gevoelige kwesties – altijd zonder AI worden geschreven. Een mogelijkheid is om teamleden te vragen aan te geven of ze een bericht zelf hebben geschreven of met AI-ondersteuning, zodat de ontvanger weet wat hij kan verwachten.

Als je een nieuwe AI-tool introduceert, overweeg om het gesprek over sociale impact onderdeel te maken van de implementatie. Je zou kunnen vragen: ‘Wat betekent dit voor hoe we samenwerken?’ en ‘Hoe voorkomen we dat mensen zich geïsoleerd voelen?’ Een optie is om een korte teamvergadering te wijden aan dit onderwerp, zodat iedereen zijn zorgen en ideeën kan delen.

Als je merkt dat er spanning ontstaat over AI-gebruik, kun je een laagdrempelige manier bieden om dat bespreekbaar te maken. Overweeg om een anonieme vragenronde te houden of een korte enquête over hoe teamleden AI ervaren. Een mogelijkheid is om een ‘AI-gebruiksdagboek’ bij te houden waarin teamleden noteren wanneer en waarom ze AI inzetten, en dat periodiek te bespreken.

Bron: Sprout (https://mtsprout.nl/werk-leven/ai-relaties-collegas)