De rijksoverheid heeft met Vlam een eigen, veilige AI-assistent gebouwd die volledig onder Nederlandse controle blijft. Voor ondernemers die met de overheid samenwerken of zelf gevoelige data verwerken, betekent dit dat de lat voor privacy en datasoevereiniteit omhoog gaat.

Wat er aan de hand is

De chat-tool Vlam, wat staat voor Veilige Lokale AI Modellen, is ontwikkeld door SSC-ICT in samenwerking met de AIVD. Het moet uitgroeien tot een rijksbreed AI-platform en een soeverein alternatief bieden voor commerciële diensten zoals ChatGPT, Claude of Gemini. Data, modellen en infrastructuur blijven volledig binnen de rijksoverheid onder Nederlandse controle. Een brede productie-uitrol wordt verwacht in de tweede helft van dit jaar, zodra risicoanalyses, beveiligingsprocedures en compliancetrajecten zijn afgerond. Vlam wordt al geleverd aan meerdere ministeries, waaronder VWS, Financiën, OCW en IenW, en draait in pilotvorm bij diverse andere rijksorganisaties. Uit een enquête onder 285 gebruikers blijkt dat 77 procent merkbare tijdsbesparing ervaart en 82 procent de tool minimaal wekelijks gebruikt.

Wat dit betekent

Voor ondernemers die overheidsopdrachten uitvoeren of aanbesteden, betekent de komst van Vlam een verschuiving in verwachtingen. De overheid stelt met deze tool een standaard voor hoe AI veilig en soeverein kan worden ingezet. Dat heeft directe gevolgen voor hoe jij als MKB-ondernemer met data omgaat. Als je persoonsgegevens, bedrijfsgevoelige informatie of contractdata deelt met de overheid, kun je er straks van uitgaan dat die data niet via commerciële AI-diensten loopt. Tegelijkertijd kan de overheid van jou verwachten dat je in jouw processen vergelijkbare waarborgen biedt. De AIVD is betrokken geweest bij de ontwikkeling, wat aangeeft hoe serieus de veiligheidseisen zijn. Dit is geen vrijblijvende trend: het is een nieuwe norm voor databeveiliging in de publieke sector.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je overheidsopdrachten uitvoert of inschrijft op aanbestedingen, kun je nu al anticiperen op de eisen die gaan komen. Overweeg om in je offertes expliciet te maken hoe je AI inzet en of je daarbij gebruikmaakt van soevereine, lokaal beheerde modellen. Je zou kunnen aangeven dat je data niet via Amerikaanse of Chinese clouddiensten laat lopen, maar dat je werkt met een eigen, beveiligde omgeving. Dit kan een concurrentievoordeel zijn bij aanbestedingen waar privacy en veiligheid zwaar wegen.

Als je zelf privacygevoelige data verwerkt, bijvoorbeeld klantgegevens, medische informatie of financiële data, kun je het voorbeeld van Vlam volgen. Een mogelijkheid is om te inventariseren welke AI-tools je nu gebruikt en of die data naar externe servers sturen. Overweeg om over te stappen op een lokaal draaiend model of een Nederlandse cloudomgeving die voldoet aan dezelfde standaarden als de rijksoverheid. Dit verkleint het risico op datalekken en schept vertrouwen bij je klanten.

Als je een team aanstuurt dat met vertrouwelijke documenten werkt, kun je een interne richtlijn opstellen vergelijkbaar met de Vlam-aanpak. Je zou kunnen bepalen dat medewerkers geen bedrijfsgevoelige informatie in commerciële AI-chatbots mogen zetten. Een optie is om een eigen, afgeschermde AI-omgeving in te richten, bijvoorbeeld via een Nederlandse hostingpartij. Dit voorkomt dat concurrentiegevoelige informatie onbedoeld wordt gedeeld.

Als je samenwerkt met andere bedrijven in een keten, bijvoorbeeld in de logistiek of productie, kun je afspraken maken over datasoevereiniteit. Overweeg om in contracten vast te leggen dat AI-verwerking alleen plaatsvindt in omgevingen die onder EU- of Nederlandse controle staan. Dit sluit aan bij de lijn die de overheid met Vlam uitzet en kan toekomstige compliance-eisen voor zijn.

Als je nog geen AI gebruikt vanwege privacyzorgen, biedt Vlam een bewijs dat veilige AI mogelijk is. Je zou kunnen verkennen of er voor jouw sector een vergelijkbaar, lokaal beheerd alternatief beschikbaar is. Een mogelijkheid is om contact op te nemen met je brancheorganisatie of een ICT-leverancier die gespecialiseerd is in soevereine AI-oplossingen. Zo kun je de efficiëntievoordelen van AI benutten zonder concessies te doen aan veiligheid.

Bron: Computable