Het gebruik van AI op de werkvloer groeit razendsnel, maar de impact op de onderlinge relaties tussen collega’s wordt nog te vaak over het hoofd gezien. Als medewerkers hun vragen niet meer aan een collega stellen, maar aan ChatGPT, verdwijnt een belangrijke bron van vertrouwen en samenwerking. Voor MKB-leiders is het zaak om dit proces te herkennen en actief tegen te gaan.

Wat er aan de hand is

Uit onderzoek van Newcom blijkt dat inmiddels 4,6 miljoen Nederlanders AI-tools gebruiken op hun werk. De voordelen voor efficiëntie zijn duidelijk, maar de sociale kosten worden zichtbaar. Hoogleraar Marleen Huysman van de VU waarschuwt in een interview met Vuurwerk dat sociale interacties essentieel zijn voor het opbouwen van vertrouwen binnen teams. ‘Als dat verdwijnt, hebben we straks alleen nog geïsoleerde medewerkers die alles zelf proberen op te lossen,’ zegt ze.

Ook Amy Gallo, expert in werkvloerdynamiek, schrijft in Harvard Business Review dat AI nieuwe conflicten tussen collega’s veroorzaakt. Een concreet voorbeeld: een collega stuurt een mail met woorden die niet bij hem of haar passen. Zodra mensen vermoeden dat er een AI-tool aan het werk is, wordt de relatie ondermijnd. Uit een Amerikaans experiment met meer dan 200 deelnemers blijkt dat mensen minder tevreden zijn over hun relatie en zich onzekerder voelen na het ontvangen van een door AI gegenereerd bericht.

Wat dit betekent

Voor MKB-bedrijven is dit een sluipend risico. In kleinere teams is onderlinge kennisuitwisseling vaak de lijm die de samenwerking bij elkaar houdt. Als medewerkers elkaar niet meer opzoeken voor vragen, verdwijnt niet alleen informeel contact, maar ook de kans om van elkaars ervaringen te leren. Nieuwe collega’s krijgen minder snel de vinger aan de pols, en de teamcultuur kan verwateren.

Daarnaast kan het wantrouwen toenemen. Medewerkers gaan zich afvragen wie nog écht werk levert en wie leunt op AI. Dit kan leiden tot een sfeer van achterdocht, waarin prestaties niet meer worden gewaardeerd maar in twijfel worden getrokken. Voor een ondernemer is het lastig om dit te meten, maar de signalen zijn er: minder spontane gesprekken, meer geïsoleerd gedrag en een afname van gedeelde trots op het werk.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een team aanstuurt van vijf tot vijftien mensen, overweeg dan om wekelijks een vast moment in te plannen waarop AI geen rol speelt. Bijvoorbeeld een ‘vragenuurtje’ waarin medewerkers elkaar fysiek of via video kunnen raadplegen. Dit herstelt de gewoonte om eerst bij een collega te checken voordat je een chatbot opent. Je zou kunnen afspreken dat AI-tools pas worden gebruikt nadat iemand minimaal één collega heeft geraadpleegd.

Als je merkt dat medewerkers elkaars werk niet meer herkennen, bijvoorbeeld doordat mails of rapporten opeens anders klinken, kun je een korte gedragscode opstellen. Spreek af dat AI-gebruik altijd wordt vermeld, bijvoorbeeld met een korte opmerking onderaan een bericht. Dit voorkomt onzekerheid en wantrouwen. Een mogelijkheid is om dit te bespreken in een teamoverleg, zodat iedereen weet wat de afspraken zijn.

Als je nieuwe medewerkers inwerkt, zorg er dan voor dat zij niet alleen leren hoe ze AI-tools kunnen gebruiken, maar ook wie in het team welke expertise heeft. Maak een eenvoudig overzicht van ‘wie weet wat’ en moedig aan om die persoon eerst te benaderen. Dit versterkt de onderlinge band en zorgt dat kennis niet verloren gaat. Overweeg om een buddy-systeem in te voeren waarbij een ervaren collega wekelijks kort spreekt met een nieuwkomer, zonder dat AI daarbij komt kijken.

Als je merkt dat teamleden steeds minder met elkaar delen, kun je een wekelijkse ‘kennisdeling’ van tien minuten introduceren. Laat elke medewerker één ding vertellen dat hij of zij heeft geleerd, met of zonder AI. Dit stimuleert gesprek en laat zien dat iedereen nog steeds unieke inzichten heeft. Je zou kunnen beginnen door zelf het goede voorbeeld te geven en een eigen ervaring te delen.

Bron: Sprout