Het antwoord

AI-tools veranderen niet alleen hoe je werkt, maar ook hoe je met collega’s omgaat. Inmiddels gebruiken 4,6 miljoen Nederlanders AI op hun werk, blijkt uit onderzoek van Newcom, en dat heeft directe gevolgen voor de onderlinge dynamiek in teams. Als ondernemer kun je actief sturen op het behoud van vertrouwen en samenwerking, voordat isolatie en wantrouwen de overhand krijgen.

Wat er aan de hand is

De impact van generatieve AI op de werkvloer blijft onderbelicht, maar de signalen nemen toe. Marleen Huysman, hoogleraar kennis en organisatie aan de VU, waarschuwt in een interview met Vuurwerk dat sociale interacties essentieel zijn voor het opbouwen van vertrouwen. Als die verdwijnen, krijg je geïsoleerde medewerkers die alles zelf proberen op te lossen. Amy Gallo, expert in werkvloerdynamiek, schrijft in Harvard Business Review dat AI nieuwe conflicten veroorzaakt. Een voorbeeld: zodra mensen vermoeden dat een collega AI gebruikt om een bericht te schrijven, voelen ze zich onzekerder over de relatie. Uit een Amerikaans experiment met meer dan 200 deelnemers bleek dat ontvangers van een AI-gegenereerd bericht minder tevreden waren over de band met de afzender.

Wat dit betekent

Voor een klein team is de impact groter dan in een groot bedrijf. In een team van vijf tot vijftien mensen is elke interactie zichtbaar. Als een collega voortaan eerst ChatGPT vraagt in plaats van een vraag aan een teamgenoot te stellen, verdwijnt een kans om kennis te delen en vertrouwen op te bouwen. Dat kan leiden tot wantrouwen: wie gebruikt AI, wie niet, en wie doet nog echt zijn best? Voor ondernemers betekent dit dat je niet alleen moet letten op productiviteitswinst, maar ook op de sociale kosten van AI-gebruik.

Hoe je dit kunt toepassen

Als je een klein team aanstuurt van vijf tot vijftien mensen, overweeg om wekelijks een vast moment in te plannen waarop AI geen rol speelt. Bijvoorbeeld een kwartier aan het begin van een teamoverleg waarin iedereen een vraag stelt aan een collega in plaats van aan een chatbot. Zo blijft de gewoonte bestaan om elkaar op te zoeken. Je zou kunnen afspreken dat AI-tools pas worden gebruikt nadat iemand eerst een menselijke collega heeft geraadpleegd.

Als je merkt dat teamleden elkaars mails of berichten niet meer vertrouwen, kun je een eenvoudige richtlijn introduceren: wie AI gebruikt voor communicatie, vermeldt dat erbij. Een korte toevoeging als ‘met hulp van AI’ voorkomt dat ontvangers zich onzeker voelen over de oprechtheid van het bericht. Dit schept duidelijkheid en voorkomt dat wantrouwen onnodig groeit.

Als je een team hebt waarin kenniswerkers veel zelfstandig problemen oplossen, is het een optie om een ‘AI-vrije zone’ in te stellen voor bepaalde taken. Bijvoorbeeld: brainstormen over een nieuwe aanpak doe je eerst samen, zonder AI. Pas daarna mag iemand de ideeën checken of uitwerken met een tool. Dit dwingt tot echte samenwerking en behoudt de kennisuitwisseling die vertrouwen opbouwt.

Als je een nieuwe medewerker inwerkt, overweeg dan om de eerste weken AI-gebruik te beperken tot taken die geen relatie hebben met het leren kennen van het team. Een nieuwe collega die direct AI gebruikt om vragen te beantwoorden, mist de kans om informele contacten te leggen. Je zou kunnen afspreken dat de eerste maand alle vragen eerst aan een mentor worden gesteld.

Bron: Sprout (https://mtsprout.nl/werk-leven/ai-relaties-collegas)