OpenAI stelt voor om belasting te heffen op geautomatiseerde arbeid, een zogenaamde ‘botbelasting’ of ’tokentaks’. Dit idee, dat de financiële logica achter automatisering kan veranderen, komt voort uit de bezorgdheid dat AI de traditionele inkomstenbronnen voor sociale zekerheid kan ondermijnen.

Wat er aan de hand is

In een discussiedocument getiteld ‘Een industrieel beleid voor het tijdperk van Intelligentie’ doet OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, een reeks beleidssuggesties. Het bedrijf van Sam Altman stelt dat beleidsmakers de belastinggrondslag opnieuw in evenwicht moeten brengen. Dit kan volgens OpenAI door meer te vertrouwen op inkomsten uit kapitaal, zoals hogere belastingen op vermogenswinsten of vennootschapsbelasting, en door nieuwe benaderingen te onderzoeken, zoals belastingen gerelateerd aan geautomatiseerde arbeid. De reden hiervoor is dat AI werk en productie hervormt, waardoor de economische activiteit kan verschuiven: bedrijfs- en vermogenswinsten nemen mogelijk toe, terwijl de afhankelijkheid van loonbelasting afneemt. Dit raakt volgens het bedrijf de financiering van het sociale zekerheidsstelsel. Naast de ‘botbelasting’ pleit OpenAI in hetzelfde document voor een universeel recht op AI, een algemeen AI-welvaartsfonds (vergelijkbaar met het Noorse oliefonds), en formele inspraak voor werknemers bij AI-implementaties.

Wat dit betekent

Dit voorstel markeert een belangrijke verschuiving in het debat: van de vraag of we AI moeten reguleren naar hoe we de economische gevolgen ervan moeten beheren. Voor ondernemers en bedrijven die investeren in automatisering betekent dit dat de kostenstructuur van zulke projecten in de toekomst kan veranderen. Een eventuele belasting op geautomatiseerde arbeid zou de Return on Investment (ROI) van automatiseringstrajecten kunnen beïnvloeden, waardoor sommige projecten minder snel rendabel worden. Het pleidooi voor werknemersinspraak bij implementatie betekent daarnaast dat de invoering van AI-systemen mogelijk meer gestructureerd en in overleg zal moeten verlopen, wat de snelheid van adoptie kan vertragen maar ook de acceptatie kan vergroten. Het voorstel is op dit moment een discussiestuk, geen wetgeving, maar het zet wel een belangrijke stip aan de horizon voor hoe overheden naar de financiering van de verzorgingsstaat in een geautomatiseerde economie kunnen kijken.

Hoe je dit kunt toepassen

De praktische toepassing hangt af van jouw situatie, aangezien dit voorstel nog geen wetgeving is. Het is wel verstandig om de ontwikkelingen te volgen en je bedrijfsvoering hierop voor te bereiden.

Als je een automatiseringstraject plant… Overweeg om in je businesscase niet alleen uit te gaan van de huidige kosten, maar ook een scenario op te nemen waarin de operationele kosten van geautomatiseerde processen in de toekomst hoger zouden kunnen zijn door eventuele heffingen. Dit maakt je investeringsbeslissing robuuster.

Als je werknemers hebt… Je zou nu al kunnen beginnen met het betrekken van medewerkers bij plannen voor AI of automatisering, zoals OpenAI voorstelt. Dit kan door bijvoorbeeld een werkgroep op te zetten die meekijkt naar nieuwe tools, met name om repetitief of uitputtend werk te elimineren. Dit vergroot het draagvlak en anticipeert op mogelijke toekomstige regelgeving.

Als je een strategie voor de middellange termijn maakt… Het is verstandig om niet alleen te kijken naar hoe AI kosten kan besparen, maar ook naar hoe het nieuwe waarde en inkomstenstromen kan creëren. Een focus op pure arbeidsbesparing kan in een toekomst met ‘botbelasting’ minder aantrekkelijk worden. Innovatie die nieuwe diensten of producten mogelijk maakt, wordt dan relatief interessanter.

Bron: Emerce